Nieuwsbrief

Wijs op Werk #67: De omweg die sneller was

Vrijdagmorgen zat ik vroeg op kantoor. Nog een paar uur voor mijn eerste vergadering, dus tijd om mijn mailbox leeg te werken. Dat is mijn routine: mails beantwoorden, opvolgingen verwerken, inbox weer op nul. Daarna mag de dag aan vergaderingen opgaan.

Maar Outlook deed niet mee.

Aanvankelijk was dat vooral lastig. In mijn mailbox zitten ook documenten en berichten die ik nodig heb om vergaderingen voor te bereiden. Ik kon niet eens nakijken wat er nog op me wachtte. (Inbox zero is een stuk minder indrukwekkend als je je inbox niet kunt openen.)

Toen bleek dat er wereldwijd een storing bij Microsoft was. Op vrijdag de dertiende, of course. En, ik geef het toe, dat stelde me bijna gerust. Als alleen ik geen mail kon ontvangen, zouden anderen vrolijk blijven sturen terwijl mijn achterstand groeide. Nu waren heel wat mensen tegelijk getroffen. Gedeelde smart, op een wel erg digitale manier.

Intussen was er werk dat gewoon af moest. Een collega moest diezelfde vrijdag een belangrijk project afronden. Normaal zou de uitwisseling via mail verlopen, maar die mogelijkheid viel weg. Dus maakte de collega een Teamsgroep aan (dat werkt bij ons wél nog), deelde er het bestand en liet het overleg daar verdergaan. Dat ging vlotter dan de gebruikelijke mailwisseling; geen mailpolonaise, maar korte, overzichtelijke aanvullingen in de chat. Ook elders vonden medewerkers andere routes om informatie uit te wisselen.

Opvallend: die mogelijkheden bestonden donderdag ook al. Alleen had niemand er een aanleiding voor.

In februari 2014 legde een staking een deel van de Londense metro twee dagen stil. Duizenden pendelaars konden hun vaste route niet nemen. Dus probeerden ze andere lijnen, andere overstappen, andere stations. Een experiment met onvrijwillige deelnemers.

Economen Shaun Larcom, Ferdinand Rauch en Tim Willems gebruikten achteraf gegevens van Oysterkaarten om te zien wat er gebeurde toen de metro weer normaal reed. In hun studie The Benefits of Forced Experimentation, gepubliceerd in 2017 in The Quarterly Journal of Economics, zagen ze dat ongeveer één op de twintig getroffen pendelaars een andere route bleef gebruiken. Ze hadden iets gevonden dat voor hen beter werkte. Het sterkst was dat effect waar de schematische metrokaart de echte afstanden het meest vertekent. Wat op de kaart een omweg lijkt, is er in het echt niet altijd een.

Voor de meeste reizigers waren het gewoon twee vervelende dagen. Maar de onderzoekers berekenden dat de tijd die de kleine groep overstappers nadien won, globaal gezien de vertraging tijdens de staking ruimschoots compenseerde.

Merkwaardig toch, niet? Mensen leggen jarenlang dezelfde reis af, om pas na een staking te ontdekken dat een andere route sneller is. Waarom hadden ze die nooit eerder geprobeerd?

Omdat hun oude route voldeed.

De economen noemen dat under-experimentation. Dat uitproberen te veel tijd of moeite zou kosten, hebben ze nagerekend, en dat verklaart het niet. We stoppen gewoon met zoeken zodra iets goed genoeg werkt. Op zich is dat meestal wel verstandig: wie elke ochtend zijn route opnieuw uitrekent, komt nergens.

Op kantoor hebben we net zulke vaste routes, alleen heten de stations “Reply-to all”, “Zie bijlage” en “Def-versie-3”. Een project blijft in een mailketting zitten omdat iedereen daar nu eenmaal al in zit. Een gedeeld document vraagt een andere afspraak, en waarom zouden we die moeite doen zolang de oude manier werkt?

Vrijdag viel die afweging weg. Zonder de storing was die Teamsgroep er niet gekomen.

Maar dan komt maandag.

Outlook werkt weer, de inboxen lopen vol en alle vertrouwde mogelijkheden zijn terug. In Londen was dat geen probleem. Negentien van de twintig pendelaars namen na de staking weer hun oude route, en voor velen was dat wellicht gewoon de beste. De twintigste bleef bij de nieuwe.

Daar houdt de vergelijking op. Een pendelaar kiest alleen, en hoeft niemand te overtuigen om mee over te stappen. Een Teamsgroep werkt pas als de anderen er ook in zitten. Antwoordt maandag de helft weer per mail, met het bestand in bijlage, dan zit mijn collega alleen op zijn nieuwe lijn. Binnen de week neemt hij de oude weer.

Op het werk blijft een betere route pas bestaan als ze een afspraak wordt. En zo’n afspraak komt er niet vanzelf. Dat het vrijdag beter ging, moet hardop gezegd worden, met de vraag erbij of we het zo houden.

Zelf ga ik maandag waarschijnlijk opnieuw vroeg naar kantoor om mijn mailbox leeg te werken. Die routine bevalt me prima. (Ja, ik hoor het zelf ook.)

Maar ik hoop dat mijn collega zijn project niet verder opvolgt via mail.

Het zou nogal wat zijn als hij zijn ontdekking van vrijdag eerst aan iedereen moest mailen.


Verder deze week op Wijs op Werk

  1. Beroepslawaai vanaf 85 dB(A) gaat samen met iets meer hartinfarcten – Een Noordse studie bij ruim 83.000 deelnemers vindt 12 procent meer hartinfarcten bij hoge lawaaiblootstelling. Vooral de correctie voor opleiding verzwakt het verband sterk. Ploegenarbeid en zware fysieke belasting bleven buiten beeld. De studie rechtvaardigt aandacht voor samenvallende risico’s, maar geen nieuwe hartdrempel bij 85 dB(A).
  2. Een definitieve ongeschiktheid beëindigt het contract niet: iemand moet de overmacht inroepen – Het Hof van Cassatie bevestigt voor de oude regeling dat een definitieve ongeschiktheid de arbeidsovereenkomst niet automatisch beëindigt. Iemand moet de medische overmacht inroepen. Omdat niemand dat deed, bleef het contract bestaan. Toen de werkneemster de werkgever van contractbreuk beschuldigde, werd zij zelf als verbreker beschouwd en moest ze 13.791,90 euro betalen.
  3. Rode lijnen en een algoritme: zo kiest de welzijnsinspectie waar ze binnenstapt – De welzijnsinspectie ontwikkelt een algoritme om werkgevers naar risico te rangschikken. Drie rode lijnen bepalen waar ze strenger optreedt: levensgevaar, blootstelling met ernstige gezondheidsschade op lange termijn en niet leren uit ongevallen of klachten. Het algoritme helpt kiezen waar een inspectie nodig is, maar de inspecteur beslist zelf.
  4. Stagiair bij een eenmanszaak: welzijnswet zonder preventiedienst – Een zelfstandige zonder personeel hoeft zich voor een stagiair niet langer aan te sluiten bij een externe preventiedienst. De school kan ondersteunen bij de preventietaken, maar één verplichting blijft juridisch onduidelijk: wie onderzoekt een ernstig arbeidsongeval? Leg die verantwoordelijkheid vooraf vast in de stageovereenkomst.
  5. Zes maanden ziek: de voucher komt vroeger, maar wat gebeurde daarvoor? – In het Terug Naar Werk-fonds bleef eind oktober 26 miljoen euro ongebruikt. De minister wil de voucher vanaf de zevende maand arbeidsongeschiktheid toegankelijk maken, maar die uitbreiding geldt nog niet. De vraag is wat er in de zes maanden daarvoor gebeurde: kreeg een terugkeer bij de eigen werkgever werkelijk een kans?
  6. Hervorming arbeidsgeneeskundig gezondheidstoezicht: eens over de noodzaak, verdeeld over de voorwaarden – Werkgevers en werknemers willen een grotere rol voor verpleegkundigen, maar verschillen over de voorwaarden. Werkgevers zien efficiëntere triage, werknemers vrezen dat de arbeidsarts vroege signalen van beroepsziekten mist. Zonder nulmeting valt straks bovendien moeilijk te bewijzen dat minder routineconsulten tot meer preventie leiden.
  7. Nachtwerk mag nu overal. Wie vraagt nog of het moet? – Sinds 1 juni 2026 is nachtwerk in België in alle sectoren toegelaten. Bij 46 procent van de onderzochte Nederlandse werkgevers was de belangrijkste reden economisch. Het arbeidsrecht vraagt niet langer waarom nachtwerk nodig is. Die vraag hoort nu in de risicoanalyse, samen met de beoordeling van opeenvolgende nachten en hersteltijd.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.