Artikel

Beroepslawaai vanaf 85 dB(A) gaat samen met iets meer hartinfarcten

De bovenste actiewaarde van 85 dB(A) in de Codex over het welzijn op het werk is bedoeld om gehoorschade te voorkomen. Een gepoolde analyse van zes Noordse cohorten wijst nu ook op een verband met hartinfarcten. Wie in een beroep met een geschatte blootstelling van minstens 85 dB(A) werkte, had na correctie voor leefstijl en sociaaleconomische factoren een ongeveer 12 procent hoger risico op een hartinfarct dan wie onder 70 dB(A) werkte. Het verband is bescheiden. Of het lawaai zelf de oorzaak is, of andere belastingen die ermee samengaan, kan deze studie niet uitmaken.

Het lawaai werd per beroep geschat met een blootstellingsmatrix

Claudia Lissåker en collega’s van onder meer het Karolinska Institutet bundelden gegevens van 83.103 deelnemers uit Denemarken, Finland en Zweden. Hun analyse verscheen online in het Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. Hartziekten kwamen uit nationale ziekenhuis- en overlijdensregisters, wat de kans op foutief geregistreerde diagnoses beperkt. Ongeveer 4 procent van de deelnemers viel in de hoogste blootstellingsklasse van minstens 85 dB(A), en bijna negen op de tien van hen waren mannen.

De blootstelling werd niet individueel gemeten. De onderzoekers koppelden elk beroep aan een Zweedse job-exposurematrix. Die tabel geeft per beroepsgroep de gemiddelde blootstelling over een werkdag van acht uur, op basis van metingen van arbeidsgezondheidsdiensten en bedrijven. Twee werknemers met hetzelfde beroep krijgen zo hetzelfde niveau, ook wanneer de ene naast een pers staat en de andere in een afgeschermde cabine werkt. Gegevens over deeltijds werk ontbraken, dus iedereen werd als voltijds gerekend. De blootstelling werd bovendien alleen bij de start van de opvolging vastgelegd.

Lees ook: Lawaai op het werk: waarom gehoorgezondheid nog steeds onze volle aandacht verdient

Correctie voor opleiding haalt een groot deel van het verband weg

Gecorrigeerd voor alleen leeftijd, geslacht, cohort en startjaar lag het risico op een hartinfarct in de hoogste lawaaiklasse bijna een derde hoger dan onder 70 dB(A). Na bijkomende correctie voor opleiding, burgerlijke staat, buurtinkomen, roken en lichaamsbeweging bleef daar 12 procent van over (hazardratio 1,12, met ondergrens van het betrouwbaarheidsinterval op 1,01). Voor ischemische hartziekte, waarbij de minder betrouwbaar geregistreerde angina pectoris buiten beschouwing bleef, was het beeld vergelijkbaar.

Het verband verzwakt het sterkst bij de correctie voor sociaaleconomische factoren, volgens de auteurs vooral door opleiding. In de hoogste lawaaiklasse had minder dan 1 procent een hoger diploma. Opleiding en lawaai vallen daar zo goed als samen, waardoor het model ze moeilijk uit elkaar houdt. De auteurs vermoeden daarom overcorrectie en schatten het werkelijke verband voor een hartinfarct ergens tussen 12 en 24 procent. Dat bereik is hun hypothese; de studie kan het niet als effect vaststellen.

Er is ook een andere lezing. Opleiding hangt samen met andere belastingen in lawaaierige beroepen, zoals ploegenarbeid en zwaar fysiek werk, waarvoor de studie niet kon corrigeren. Dan vangt de correctie voor opleiding een deel van die andere blootstellingen op, en ligt het effect van het lawaai zelf eerder aan de onderkant.

Lees ook: Een op de vijf Franse werknemers blootgesteld aan schadelijk lawaai op het werk

Onder 85 dB(A) blijft het beeld onduidelijk

Tussen 70 en 84 dB(A) steeg het risico in de volledig gecorrigeerde analyses licht met elke klasse, maar die verschillen waren niet significant. Voor de Belgische onderste actiewaarde van 80 dB(A) levert de studie dus geen duidelijk signaal op, in welke richting ook. Bij mannen afzonderlijk was het risico op ischemische hartziekte zonder angina pectoris wel al significant verhoogd vanaf 75 dB(A).

Bij vrouwen vonden de onderzoekers geen verband. Daaruit volgt niet dat vrouwen geen risico lopen. In de hoogste lawaaiklasse telden de onderzoekers bij vrouwen 14 hartinfarcten, te weinig om een effect aan te tonen of uit te sluiten. De matrix geeft bovendien één niveau per beroep, terwijl de blootstelling van mannen en vrouwen binnen hetzelfde beroep kan verschillen, zoals de auteurs zelf aangeven.

Lawaai komt op de werkvloer zelden alleen

De auteurs konden niet corrigeren voor ploegenarbeid, fysieke belasting of trillingen, en geven zelf aan dat het verband een mengeling van beroepsblootstellingen kan weerspiegelen. Biologisch plausibele mechanismen zijn er wel: lawaai activeert het sympathische zenuwstelsel en de aanmaak van stresshormonen, en verstoort de slaap. Volgens de auteurs zijn die mechanismen vooral goed beschreven voor omgevingslawaai, minder voor lawaai op het werk, en deze studie heeft ze niet zelf onderzocht.

Eerder besprak ik een Chinese studie bij mannelijke werknemers van een autofabriek, die lawaai boven 80 dB(A) in verband bracht met hoge bloeddruk. Ook toen vonden niet alle studies een effect tussen 80 en 85 dB(A). De Noordse resultaten passen in dat beeld: het verband is het duidelijkst in de hoogste onderzochte klasse. Dat maakt 85 dB(A) nog geen biologische drempel voor het hart, want de studie werkte met klassen en daaruit valt geen omslagpunt af te leiden.

Lees ook: Waarom werknemers in ploegendienst vaker hypertensie krijgen: ontsteking als schakel

Het gezondheidstoezicht voor lawaai is al een contactmoment met de meest blootgestelde groep

De studie doet zelf geen aanbevelingen voor de praktijk. Wat volgt, is een vertaalslag naar het Belgische kader.

De Codex vraagt bij de risicoanalyse lawaai al aandacht voor de wisselwerking met trillingen en ototoxische stoffen. Dezelfde reflex is nuttig voor het hart. Breng bij functies boven 80 dB(A) ook in kaart of er nachtwerk, ploegenarbeid of zware fysieke belasting bij komt, zodat zichtbaar wordt waar cardiovasculaire belastingen uit het werk samenvallen.

Werknemers van wie de blootstelling de onderste actiewaarde van 80 dB(A) overschrijdt, vallen onder gezondheidstoezicht. Dat periodieke contact bereikt dus ook de groep waarin deze studie het verhoogde risico vond, al valt een geschatte blootstelling per beroep niet samen met de gemeten blootstelling op een werkpost. Het consult kan meer opleveren dan een audiogram: aandacht voor bloeddruk, rookgedrag en het bredere cardiovasculaire risicoprofiel, met een verwijzing naar de huisarts waar nodig. Wat de arts daarbij vaststelt over samenvallende belastingen in het werk, hoort terug in de risicoanalyse. Een apart screeningsprogramma voor hartziekten op basis van lawaai rechtvaardigt de studie niet.

Bij de maatregelen zelf blijft de bekende volgorde gelden: lawaai aan de bron verminderen gaat voor gehoorbescherming. En presenteer oordoppen niet als hartbescherming, want daarvoor is geen bewijs.

Lees ook: Werkgerelateerde hart- en vaatziekten: risico's herkennen en aanpakken

Beschermt minder lawaai aan het oor ook het hart?

Loopt het verband via de stressreactie op geluid, dan mag je verwachten dat minder geluid aan het oor ook het hart spaart. Komt het grotendeels van wat met lawaai samengaat, dan beschermen oordoppen alleen het gehoor. Deze studie kan tussen die twee lezingen niet kiezen, en de auteurs vragen zelf onderzoek dat andere beroepsblootstellingen meeneemt. Tot dan blijft 85 dB(A) een gehoordrempel, met een bescheiden cardiovasculaire bijsluiter.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.