Artikel

Een definitieve ongeschiktheid beëindigt het contract niet: iemand moet de overmacht inroepen

Een arbeidsarts die vaststelt dat een medewerker definitief ongeschikt is voor het overeengekomen werk, beëindigt daarmee de arbeidsovereenkomst nog niet. Het Hof van Cassatie bevestigde op 12 oktober 2026 dat de overeenkomst pas wegens medische overmacht eindigt wanneer een van beide partijen zich op die beëindiging beroept. Tot dan blijft het contract geschorst bestaan. Wie die stap laat liggen, loopt het risico dat de partij die later zelf de knoop doorhakt, ook de rekening betaalt.

Vijf maanden na de vaststelling betaalde de werkneemster zelf een opzeggingsvergoeding

Een bediende die sinds 2000 in dienst was, werd in december 2017 arbeidsongeschikt. In oktober 2018 startte een re-integratietraject op vraag van de adviserend arts van haar ziekenfonds. Op 2 november 2018 besliste de arbeidsarts dat ze definitief ongeschikt was voor het overeengekomen werk en bij die werkgever ook geen aangepast of ander werk kon doen. Niemand ging tegen die beslissing in beroep.

De werkgever stuurde een ontwerpovereenkomst waarin beide partijen de beëindiging wegens medische overmacht zouden vaststellen. Dat document werd nooit ondertekend. Volgens het arbeidshof nam daarna geen van beide partijen nog enig initiatief, terwijl de arbeidsongeschiktheid werd verlengd. In april 2019 meldde de werkneemster zich aan om het werk te hervatten, en de werkgever weigerde haar de toegang. Op 11 april 2019 stelde ze schriftelijk vast dat de werkgever de overeenkomst had verbroken.

De arbeidsrechtbank en het arbeidshof van Brussel volgden haar niet. Volgens hen had de werkgever de overeenkomst terecht als geschorst beschouwd, omdat de beslissing van november nog gold. Van een fout van de werkgever was dus geen sprake. Daardoor gold de werkneemster zelf als de partij die de overeenkomst op 11 april 2019 had beëindigd. Ze moest haar werkgever een opzeggingsvergoeding van 13.791,90 euro bruto betalen. Haar eigen vorderingen werden afgewezen, ook de beschermingsvergoeding die ze als personeelsafgevaardigde in de ondernemingsraad vroeg.

Lees ook: Drie veroordeelde werkgevers, en geen van drie onderzocht de bestaande functie

Het Hof van Cassatie: zonder partij die zich erop beroept, geen einde

In cassatie voerde de werkneemster aan dat de overeenkomst al op 2 november 2018 van rechtswege was geëindigd. Ze steunde daarvoor onder meer op cassatierechtspraak uit 1981 en 1986. Volgens die redenering kon ze in april 2019 onmogelijk een overeenkomst verbreken die al vijf maanden niet meer bestond.

Het Hof vond dat argument juridisch onjuist. Het oordeelde over artikel 34 van de Arbeidsovereenkomstenwet in de versie die toen gold, waarin medische overmacht pas na een re-integratietraject kon worden ingeroepen. Het Hof zegt het volgende: zijn de voorwaarden van dat artikel vervuld en voert de werkgever de eigen verplichtingen uit de overeenkomst niet meer uit, dan eindigt de overeenkomst wegens overmacht van rechtswege. Dat gebeurt pas zodra een van de partijen zich op het einde van de overeenkomst beroept. De definitieve ongeschiktheid na het traject volstaat op zich niet.

“Van rechtswege” betekent hier dat geen rechter de beëindiging hoeft uit te spreken. Een partij moet ze wel inroepen. Het Hof verwierp het cassatieberoep en liet het arrest van het arbeidshof daarmee staan, inclusief de opzeggingsvergoeding.

Lees ook: Medische overmacht anno 2025: wat het Pacemaker-arrest ons nog altijd leert

Het huidige artikel 34 werkt met een andere procedure

Deze zaak valt onder het oude regime. Sinds 28 november 2022 staat de procedure voor medische overmacht los van het re-integratietraject, en verloopt via een afzonderlijke vaststelling van definitieve ongeschiktheid door de arbeidsarts. De beëindiging hangt bovendien af van bijkomende voorwaarden, zoals het uitblijven van een beroep en de afhandeling van een eventuele vraag naar aangepast of ander werk.

Het arrest gaat formeel niet over die nieuwe tekst. De vakliteratuur leest ook het huidige artikel 34 zo dat de overeenkomst niet automatisch eindigt: wie de beëindiging wil, moet de medische overmacht inroepen en bewijzen. Het arrest van 12 oktober ligt in dezelfde lijn. Of het Hof voor de nieuwe procedure even duidelijk zal zijn, moet latere rechtspraak nog uitwijzen.

Lees ook: Kan men een definitief ongeschikte werknemer nog ontslaan zonder re-integratietraject?

Na de vaststelling moet iemand beslissen, en die beslissing meedelen

De volgende aanbevelingen staan niet in het arrest. Ze zijn mijn vertaling ervan naar de praktijk.

Voor arbeidsartsen en preventieadviseurs begint het bij de communicatie. Veel medewerkers en leidinggevenden lezen een definitieve ongeschiktheid als het einde van het contract. Wie de vaststelling toelicht, kan uitdrukkelijk zeggen dat het formulier de overeenkomst niet beëindigt en welke stappen nog volgen: de beroepstermijn, een eventuele vraag naar aangepast werk en de beslissing van een van de partijen. Daarbij hoort ook de vermelding dat de medewerker zelf de beëindiging kan inroepen. Het Hof spreekt uitdrukkelijk van “een van de partijen”.

Voor HR ligt de les bij de beslissing zelf. Zodra de voorwaarden vervuld zijn, hoort de organisatie bewust te kiezen of ze de medische overmacht effectief inroept. Die keuze deelt ze schriftelijk en aantoonbaar mee. Een ontwerp van gezamenlijke vaststelling dat niemand ondertekent, beëindigt niets. Leg in de interne procedure vast wie na een definitieve vaststelling die beslissing neemt en wie het dossier opvolgt.

De overeenkomst laten voortbestaan kan evengoed een legitieme keuze zijn. Ook dan gaat het om een beslissing die de medewerker hoort te kennen. Wie niets doet, laat de medewerker in onzekerheid over het eigen statuut en legt het risico bij wie als eerste handelt. In deze zaak was dat de werkneemster.

Lees ook: Arbeidspotentieel zonder werkplek: vier op de tien bedrijven krijgen aangepast werk niet rond

Het medische oordeel en de beëindiging zijn twee afzonderlijke stappen

Het arrest van 12 oktober 2026 maakt het onderscheid scherp. De arbeidsarts stelt de definitieve ongeschiktheid vast. De beëindiging van de overeenkomst vraagt een partij die zich daarop beroept. Tussen die twee momenten bestaat de overeenkomst geschorst verder, met alle onzekerheid die daarbij hoort. Wie dat interval kort houdt en de beslissing expliciet maakt, verkleint het risico op een geschil over wie de overeenkomst verbrak.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.