Artikel

Rode lijnen en een algoritme: zo kiest de welzijnsinspectie waar ze binnenstapt

De Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk (AD TWW) kan met haar huidige aantal inspecteurs niet alle 250.000 werkgevers in België bezoeken, ook niet gespreid over vijf jaar. Dat zei adviseur-generaal Pieter Bolle op 12 oktober 2026, op de conferentie van de FOD Werkgelegenheid over dertig jaar welzijnswet. Hij legde uit hoe de inspectie daarom kiest. Drie rode lijnen bepalen waar het helpen ophoudt, en een zelflerend systeem rangschikt werkgevers naar risico. Voor preventieadviseurs levert dat een vrij precieze lijst op van wat bij een bezoek zwaar zal wegen.

Een breder toezichtsterrein met een vlakke personeelscurve

Bolle noemde de brede welzijnsdefinitie van de wet van 4 augustus 1996 een grote vooruitgang. Volgens hem is ze ook de bron van de spanning. Naast veiligheid en gezondheid moet de inspectie ook psychosociale aspecten, ergonomie, arbeidshygiëne, verfraaiing van de werkplaatsen en intern milieu beheersen. Daardoor valt elke werkgever binnen het mogelijke toezichtsterrein, en niet langer vooral de industrie of de bouw. Er komen ook meer individuele dossiers binnen, zoals psychosociale klachten of klachten over maatregelen van de arbeidsarts die niet worden uitgevoerd.

De middelen groeiden niet mee. Een grafiek uit de presentatie toont hoeveel voltijdse equivalenten de afdeling regionaal toezicht telde. Van eind 2017 tot 2023 schommelde dat rond zeventig à tachtig. Na de aanwervingen van 2023 en 2024 steeg het tot net onder honderd. Het ging om generalisten, inspecteurs psychosociale aspecten en inspecteurs arbeidsveiligheid. Sindsdien zakt de lijn weer, en Bolle gaf toe dat hij in de huidige context zijn hart vasthoudt.

Lees ook: Welzijn op het werk dreigt te verdwijnen in een megafusie

De klassieke indicatoren gaan wel vooruit. Volgens een grafiek in de presentatie daalde het aantal ernstige arbeidsongevallen tussen 2010 en 2024 met bijna een derde. Bij de bijzonder ernstige ongevallen was de daling duidelijk kleiner, ongeveer een vijfde. Bolle legde een verband met complexere arbeidsrelaties: versnippering, detachering, tijdelijke arbeid en zelfstandigen. Bij dodelijke ongevallen met zelfstandigen ziet de inspectie volgens hem vaak oorzaken die hoger in de aannemingsketen beslist werden, buiten het bereik van het slachtoffer.

Hij vermoedt ook dat er hittedoden op het werk vallen die in de statistiek als “onwel geworden” eindigen. Medisch is dat aannemelijk. Zonder vragen naar de blootstelling is een hitteberoerte achteraf moeilijk te onderscheiden van een plots onwel worden door een andere oorzaak.

Lees ook: Dertig jaar Welzijnswet: het kader staat, de gezondheidscijfers gaan achteruit

Helpen tot aan drie rode lijnen

Bolle beschreef de inzet van de inspectie als een piramide. De brede basis van werkgevers wil het goed doen en krijgt communicatie, presentaties, informatie op de website en overleg. Een tweede groep heeft een duidelijker zetje nodig, via campagnes. Daarboven volgen schriftelijke waarschuwingen en stopzettingen, en helemaal bovenaan gerichte opsporing en processen-verbaal. Per werkgever loopt de inspanning omgekeerd: ze is het grootst bij wie het moeilijkst te overtuigen is.

Het helpen houdt op bij drie rode lijnen:

  • Situaties die tot een dodelijk ongeval of blijvend letsel kunnen leiden: vallen van hoogte (vooral boven vijf meter), lockout-tagout-tryout, het ondersteunen en verplaatsen van zware voorwerpen, intern verkeer zoals heftrucks, afscherming van bewegende delen en complexere installaties, waaronder elektrische.
  • Blootstelling met ernstige gezondheidsschade op lange termijn: Bolle verwees naar de Belgische PROBE-studie uit 2018. Hij noemde onder meer dieseluitlaatgassen, lasrook, kristallijn kwartsstof, houtstof, asbest, lood, vluchtige organische stoffen en het isocyanaat TDI.
  • Niet leren wanneer iets fout loopt: een ernstig arbeidsongeval of psychosociale klachten niet onderzoeken. In dezelfde categorie plaatste hij geen preventieadviseur aanstellen en de werking van het comité tegenwerken.

Voor preventieadviseurs is die lijst een bruikbaar toetsingskader voor het jaaractieplan. Drie vragen tonen snel waar een bezoek het eerst zal knellen:

  • Wordt de lockoutprocedure ook op de werkvloer getoetst?
  • Weet de organisatie welke van de genoemde stoffen er voorkomen en hoe de blootstelling beheerst wordt?
  • Kan ze voor elk ernstig arbeidsongeval en elke formele psychosociale klacht tonen wat er onderzocht werd en wat eruit volgde?
Lees ook: Valgevaar op de bouwplaats: vier jaar op rij de helft van alle inbreuken

Een zelflerend systeem rangschikt, de inspecteur beslist

Om de schaarse inspecteurs gerichter in te zetten, werkt de inspectie aan het project “Data-driven Inspection”. Volgens BeSWIC behaalde het op 11 juni 2026 de derde plaats voor de Innovatie-initiatiefprijs bij de Federal Innovation Award. Het systeem vervangt statische steekproeven en vaste programmering. Machine learning rangschikt werkgevers naar risiconiveau, met aandacht voor uitlegbaarheid. Het project omvat zowel Toezicht op de sociale wetten als Toezicht op het welzijn op het werk.

Bolle onderscheidde drie beslissingsniveaus. Op strategisch niveau wordt het inspectiebudget over de sectoren verdeeld, met een evenwicht tussen exploitatie en exploratie. Exploitatie betekent terugkeren naar sectoren met een gekend hoog risico. Exploratie betekent gaan kijken waar de onzekerheid te groot is. Bolle leende daarvoor het principe “optimism in the face of uncertainty” uit algoritmes voor gokautomaten: een automaat met een onzekere opbrengst verdient af en toe een poging. Op operationeel niveau worden werkgevers binnen een sector geclassificeerd. Het laatste woord heeft de inspecteur, die de aanbeveling toetst aan lokale informatie en context.

“We inspecteren geen sector, we inspecteren werkgevers,” zei Bolle. Het systeem gebruikt daarom gegevens per werkgever: onder meer leeftijd, belangrijkheidscode, overlegstructuur, sector en juridische vorm, en het aantal en de aard van de arbeidsongevallen en beroepsziekten. Hij voegde er zelf aan toe dat veel data nog geen goede data zijn.

Een risicoscore in de geneeskunde werkt op dezelfde manier. Een hoog cardiovasculair risico bepaalt wie verder onderzocht wordt, maar is zelf geen diagnose. Ook een hoge plaats in de rangschikking leidt tot een bezoek, en is op zich geen vastgestelde inbreuk.

Wat Bolle niet toelichtte, is hoe zwaar elk gegeven weegt. Dat raakt aan een bekende valkuil van veiligheidsindicatoren: wie ongevallen nauwgezet aangeeft, levert meer data aan dan wie dat nalaat. Op de slide gaat de uitleg over de classificatie naar de inspecteurs. Of een werkgever te horen krijgt waarom die geselecteerd werd, kwam niet aan bod. De derde rode lijn wijst wel een richting. Wie niet leert uit incidenten, overschrijdt een grens, en een grondig gedocumenteerd ongevalsonderzoek blijft dus het sterkste antwoord wanneer de inspecteur langskomt.

Lees ook: 79 procent advies, 21 procent sanctie: zo werkt welzijnstoezicht in België echt

Drones boven het dak, algoritmes in de omstandige verslagen

Ook de inspectie zelf digitaliseert. De AD TWW heeft ondertussen drones aangeschaft. Valrisico’s zijn van beneden moeilijk goed te fotograferen, zei Bolle, en van boven komen ze scherper in beeld. Na een ongeval tonen beelden uit verschillende hoeken beter hoe het gebeurde. Met fotogrammetrie wordt uit gewone foto’s een 3D-model gemaakt waarin achteraf nog gemeten kan worden. Een moeilijk bereikbaar dak hoeft de inspecteur bovendien niet meer zelf op.

Bolle ziet ook kansen in de tienduizenden omstandige verslagen die werkgevers digitaal indienden na ernstige arbeidsongevallen. Als die automatisch gelezen kunnen worden, komen er trends uit. Inspecteurs zouden hun vaststellingen meteen op een tablet invoeren in plaats van op papier, die dan niet meer overgetypt moet worden. Checklists zouden zich aanpassen aan de sector en de voorgeschiedenis van de werkgever.

Voor preventieadviseurs wordt het omstandig verslag zo materiaal dat een systeem leest. Een oorzakenanalyse die stopt bij “onoplettendheid van het slachtoffer” levert dan weinig op, voor de organisatie en straks ook voor het model.

Bolle besloot met een driedeling die al langer meegaat: preventie waar het kan, gericht toezicht waar het nodig is, handhaving waar het moet. Data en technologie moeten de inspecteur daarin ondersteunen. Wie hoopt dat weinig zichtbaarheid beschermt, kan het gokautomaatprincipe beter nog eens lezen. In een sector waarover de inspectie weinig weet, is de onzekerheid net de reden om te gaan kijken.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.