Op 29 oktober bracht de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk een verdeeld advies uit (nr. 287) over het ontwerp van koninklijk besluit dat het gezondheidstoezicht hervormt. Op 12 november is het gepubliceerd op de website van de FOD WASO. De werkgeversorganisaties adviseren gunstig, met een lange reeks opmerkingen. De werknemersorganisaties adviseren negatief en vragen een nieuw ontwerp. Beide erkennen de nood aan hervorming en aan een grotere rol voor verpleegkundigen. In drie eerdere adviezen (nrs. 269, 271 en 273) trokken ze daarvoor nog samen de krijtlijnen. Nu verschillen ze over de voorwaarden. De beoogde startdatum is 1 januari 2027.
Wat het ontwerp verandert
Het ontwerp, dat de minister van Werk op 17 juli voorlegde, herschrijft titel 4 van boek I van de codex bijna volledig. Alleen re-integratie en het gezondheidsdossier blijven buiten schot.
De werkpost wordt het uitgangspunt. Wie op een werkpost met een veiligheids- of gezondheidsrisico werkt, valt onder het verplichte gezondheidstoezicht. Is dat risico voldoende beheerst door materiële of technische maatregelen die niet afhangen van wat de werknemer zelf doet, dan vervalt die plicht. Neemt de werkgever de preventiemaatregelen uit een goedgekeurd sectorprotocol, dan wordt vermoed dat het risico voldoende beheerst is.
De voorafgaande gezondheidsbeoordeling wordt vervangen door een eenmalige geschiktheidsbeoordeling door de arbeidsarts. Die mag plaatsvinden nadat de werknemer op de werkpost gestart is: binnen de maand bij een veiligheidsrisico, binnen drie maanden bij een gezondheidsrisico. Ook na vier weken afwezigheid door ziekte of ongeval volgt een beoordeling binnen de maand.
Daarna loopt de periodieke opvolging via een verpleegkundig consult, minstens om de twee jaar, aangevuld met technisch-medische handelingen of biomonitoring naargelang het risico. De verpleegkundige handelt autonoom, volgens een opvolgingsprotocol per risico. Co-Prev, de koepel van de externe diensten, stelt die protocollen op in samenspraak met de beroepsverenigingen van arbeidsartsen. Ze bepalen ook wanneer de verpleegkundige doorverwijst, onder meer bij een ongewoon of afwijkend resultaat. De arbeidsarts beslist dan welk gevolg de doorverwijzing krijgt, tot een nieuwe beoordeling van de geschiktheid toe.
Het ontwerp maakt verder consultaties via telefoon of video mogelijk. Regels voor specifieke risico’s elders in de codex volgen in een tweede besluit.

Triage of kanarie?
De werkgevers noemen de doorverwijzing zelf een triagesysteem. De arbeidsarts kan zich zo toeleggen op consultaties waar medische expertise werkelijk iets toevoegt, en op risicoanalyse en collectieve preventie. Volgens hen hebben decennia van periodieke consulten bij de arbeidsarts niet geleid tot betere preventie of minder uitval. Het advies onderbouwt die stelling niet met gegevens.
De werknemers vrezen dat de arbeidsarts zo de voeling met werknemer en werkvloer verliest. Ze verwijzen naar de kanariefunctie: een individueel gezondheidsprobleem dat vroeg wordt herkend, waarschuwt vaak voor een breder risico op de werkvloer. Zonder rechtstreeks contact wordt dat signaal, en daarmee de opsporing van beroepsziekten, moeilijker. Ze vragen direct contact met de arbeidsarts waar het risico, het profiel of de leeftijd van de werknemer dat nodig maakt.
De werknemers maken ook een juridisch onderscheid. In advies 273 aanvaardden de sociale partners een verruimde taakdelegatie; in advies 271 stelden ze al als voorwaarde dat de arbeidsarts eindverantwoordelijk blijft. Het ontwerp verschuift volgens de werknemers taken naar een autonome verpleegkundige, waardoor onduidelijk wordt wie aansprakelijk is.
Over de frequentie liggen de standpunten dichter bij elkaar dan het verdeelde advies doet vermoeden. Beide kanten willen dat ze volgt uit de werkelijke blootstelling. De werknemers verwerpen de uniforme tweejaarlijkse opvolging uitdrukkelijk en willen dat de arbeidsarts de frequentie zelf kan verhogen. De werkgevers willen dat zo’n verhoging met de werkgever wordt overlegd, omdat ze de kosten bepaalt.
Lees ook: Schaarse arbeidsartsencapaciteit: wat de Europese enquête over België leert
Wie keurt de protocollen goed, en wie past ze toe?
Op één punt zijn beide banken het volledig eens: zonder goede opvolgingsprotocollen werkt de taakverdeling niet. Beide vragen duidelijke, wetenschappelijk onderbouwde en uniform toepasbare protocollen. Het meningsverschil gaat over wie ze goedkeurt.
Het ontwerp voorziet een Taskforce Gezondheidstoezicht. De werknemers willen die versterken: beslissingsbevoegdheid in plaats van een adviserende rol, geen stem voor wie het protocol zelf opstelde, en toezicht door de sociale partners. Ze stellen dat de huidige protocollen nog tekortschieten in inhoud, risicodekking en methodiek. De werkgevers willen net geen formele validatie door vertegenwoordigers van belangengroepen, omdat die de uitwerking kan vertragen of blokkeren. Voor hen zijn het professionele werkinstructies, te bewaken met collegiale toetsing, versiebeheer en een klachtenprocedure.
Een tweede meningsverschil gaat over de verpleegkundigen zelf. De werknemers vragen naast een bachelordiploma, of gelijkgestelde ervaring, een externe opleiding arbeidsverpleegkunde zoals een postgraduaat. Ze willen ook wettelijke bescherming van de professionele onafhankelijkheid van verpleegkundigen. De werkgevers willen interne en externe opleidingen allebei mogelijk houden. De verplichting uit het ontwerp om jaarlijks minstens vier dagen opleiding te volgen, willen ze niet vastleggen.
Waarborgen die verschuiven
De werknemers wijzen erop dat iemand tot drie maanden aan een risico kan zijn blootgesteld zonder beoordeling. Het ontwerp schrapt ook de regel dat de beoordeling de laatste stap in de selectieprocedure is. Dat vergroot volgens hen het risico op selectiegeneeskunde: medische gegevens gebruiken om kandidaten te weren. Bij het CPBW gaat het om meer dan een andere lijst. Het voorafgaand advies en de instemming die het comité vandaag heeft bij de afbakening van het gezondheidstoezicht, worden volgens de werknemers afgezwakt of geschrapt. Teleconsultatie willen ze alleen na een eerder fysiek contact en met schriftelijke toestemming.
De werkgevers vinden het ontwerp dan weer te streng waar het gezondheidstoezicht mag wegvallen. Maatregelen die afhangen van het correct gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen tellen in het ontwerp niet mee, terwijl ze het risico volgens hen aantoonbaar kunnen beheersen. Ook de plicht om na een ongeschiktheid ander of aangepast werk te zoeken, gaat hen te ver zonder rekening te houden met de mogelijkheden van de onderneming.
Beide banken stellen vast dat werknemers in kmo’s en sommige risicogroepen vandaag te weinig gezondheidstoezicht krijgen. De werknemers vragen wettelijke garanties dat de artsentijd die vrijkomt ook bij hen terechtkomt.
Lees ook: Taakdelegatie in de bedrijfsgezondheidszorg: ook een nuttige leidraad voor België
Zonder nulmeting geen bewijs
In advies 273 vroegen de sociale partners samen om meetbare doelstellingen en objectieve indicatoren. Volgens de werknemers ontbreekt zo’n evaluatiekader in het ontwerp. Ze vragen vóór de start een nulmeting, met onder meer de tijdsbesteding van artsen en verpleegkundigen, het aantal doorverwijzingen en het bereik van kwetsbare groepen. De werkgevers willen dat de toepassing van de protocollen geregeld wordt gerapporteerd, met doorverwijzingen per sector en per leeftijdsgroep. Op dit punt liggen de banken dicht bij elkaar. Het is ook het punt dat de hele hervorming draagt: zonder gegevens kan straks niemand aantonen dat minder routineconsulten bij de arts tot meer preventie leiden.

Wat dit nu betekent
Het advies gaat naar de minister. Het ontwerp is nog geen regelgeving: tot de nieuwe bepalingen in werking treden, blijven de huidige regels van toepassing. De werknemers vinden 1 januari 2027 niet haalbaar. De werkgevers aanvaarden de datum, maar vragen een overgangsperiode. Dat verpleegkundigen tegen dan de kennis hebben om de protocollen correct toe te passen, noemen ze onrealistisch.
Een aantal voorbereidingen heeft los van de uitkomst zin. Ga in de risicoanalyse na welke werkposten een veiligheids- of gezondheidsrisico dragen, en waar de beheersing vooral op persoonlijke beschermingsmiddelen steunt. Bespreek in het CPBW hoe het comité betrokken wil blijven bij de afbakening van het gezondheidstoezicht. Vraag aan de dienst die het gezondheidstoezicht uitvoert welke protocollen bestaan voor de risico’s in de organisatie en hoe ver de opleiding van de verpleegkundigen staat. Wervingsprocedures aanpassen heeft pas zin als de definitieve tekst er is.
Lees ook: Arbeidsgeneeskunde 2.0: de grote modernisering van gezondheidstoezicht en re-integratie
Conclusie
Beide banken beroepen zich op dezelfde drie eerdere adviezen. De werkgevers lezen er de basis van het ontwerp in, de werknemers de voorwaarden die het ontwerp vergeet. Welke lezing de minister volgt, zal pas in de definitieve tekst blijken.
Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.