Nieuwsbrief

Wijs op Werk #66: Van achter de toonbank

Begin september, ergens in de jaren tachtig. Buiten is het nog volop zomer. Binnen, in een van de paleizen op de Heizel, ligt er sneeuw.

Europacado heette dat: de jaarlijkse beurs waar groothandelaars hun nieuwe collecties toonden aan kleine zelfstandigen. Mijn moeder had een geschenkenzaak en plaatste daar elk jaar haar bestellingen voor het kerstseizoen. Ik mocht mee. Terwijl zij met leveranciers onderhandelde, liep ik tussen de standjes door. Kerstballen, kerstmannen, slingers, en overal kerstmuziek. De handelaars ontvingen haar als een oude bekende. Ik kreeg een fruitsapje en mocht kiezen uit de hapjes (die waren voor mij minstens even belangrijk als de kerstballen).

In september.

Daar komt mijn kerstgevoel vandaan. Vanaf november hing ook de winkel vol versiering, en draaide er een cd met de klassiekers, in een eindeloze lus. Twee maanden lang leefde ik in kerst. Op haar begrafenis, ruim twee jaar geleden, liet ik voorlezen dat kerst voor mij de fijnste periode van het jaar is, dankzij haar en haar winkel.

Dus staat bij ons de kerstboom begin november. Vorige zondag ging Halloween de berging in en kwam kerst eruit. Mijn oudste dochter had dat de avond voordien al aangekondigd. Dat er eerst nog een skelet en een man in stukken opgeborgen moesten worden, vond ze een detail.

Binnen is het nu volop kerst. Buiten wacht ik nog even. De buren hebben er niet om gevraagd.

Mijn kerst is een keuze, en dus een feest. Zodra ik ze naar buiten breng, wordt ze ook de kerst van wie ernaast woont, en dat al vanaf november. Hoe vaak heb jij dit jaar al Last Christmas gehoord, zonder dat je erom vroeg? Achter de kassa van de winkel waar je het hoorde, staat iemand die het acht uur per dag hoort, tot eind december. Dezelfde muziek die mij als kind betoverde, is voor die persoon een werkomstandigheid.

Pas onlangs heb ik me afgevraagd hoe mijn moeder die twee maanden beleefde. Zij koos die cd tenminste zelf; het was haar winkel. Maar voor haar waren het vooral de drukste weken van het jaar. Op 1 januari was de winkel dicht en vierden we thuis Nieuwjaar. Op 2 januari stond ze er alweer en haalde ze alles weg. Het seizoen was voorbij, de inrichting moest om. Ook voor mij was kerst dan gedaan. Dat mijn feest haar drukste seizoen was, zag ik toen niet.

Ik kan het haar niet meer vragen.

Zelf je muziek kiezen of andermans muziek ondergaan: in mijn vak heet dat verschil autonomie, en het is een van de dingen die bepalen hoe zwaar werk weegt. Je eigen muziek zet je zachter als je je moet concentreren. Andermans muziek filter je weg, de hele dag, en ook dat kost energie.

En op het werk maken we heel wat sfeer voor iemand anders. De muziek in de winkel. De radio in het atelier, op de zender van de ploegbaas. De kerstboom in de inkomhal, de kerstdrink waarop iedereen opgewekt hoort te zijn. Het is allemaal goed bedoeld, en vaak ook geslaagd. Maar wie de sfeer moet dragen, heeft ze zelden gekozen. En in de winkel, de horeca, de logistiek of de zorg is het feest van de anderen net de piek van het jaar.

Dat oplossen vraagt geen beleidsnota. Laat wie er de hele dag staat mee de playlist kiezen. Of het volume. Of een uur zonder. Een volumeknop doet soms meer dan een welzijnsplan.

Sinds haar dood voelt kerst anders. Niet minder mooi. Ik hoor de muziek nu ook van achter de toonbank.


Nieuw: Arbeidspotentieel, een praktische gids voor HR

Sinds 1 januari kun je vanaf acht weken arbeidsongeschiktheid de arbeidsarts vragen het arbeidspotentieel van een medewerker in te schatten. Het boek volgt dat dossier van de eerste dag tot de zesmaandengrens, en scheidt bij elke stap wat vastligt van wat nog niemand weet. Met zes situatiefiches, een werkblad per functie en een checklist voor het dossier.

Paperback, pdf of epub: wijsopwerk.be/arbeidspotentieel. Wijzigingen na 25 oktober verschijnen daar ook.


Verder deze week op Wijs op Werk

  1. Ontslag op staande voet: twijfel over ziekte bewijst geen concurrentie – De arbeidsrechtbank aanvaardde dat het bedrijf binnen de drie werkdagen handelde, maar niet dat het de concurrentie bewees: een eenmanszaak oprichten volstaat niet, en ernstige twijfel speelt in het voordeel van de ontslagen partij. De passage over de “wel heel toevallige” ziekteperiode leverde geen bewijs op, wel het aanknopingspunt voor een discriminatievordering van ruim 37.000 euro.
  2. Het plan bestond telkens: vier dossiers, vier breuklijnen – In vier dossiers uit drie landen lag er telkens een werkplan, en brak het telkens op een andere plaats: te algemeen, nooit getoetst, achterhaald door ander materieel, of bijgestuurd door wie het moest bewaken. Bij de laatste twee helpt een scherpere procedure niet; daar ontbrak een moment waarop een wijziging van materieel of methode de risicoanalyse opnieuw opent.
  3. Een functietitel voorspelt de blootstelling van een groep, zelden van één medewerker – Een job-exposurematrix geeft iedereen met dezelfde functietitel hetzelfde getal, en zet de variatie binnen een functie dus op nul. Het Belgische gezondheidstoezicht werkt met dezelfde logica: wie in een functie toevallig de zwaarste taken doet, krijgt hetzelfde profiel als de collega die ze zelden doet.
  4. AI: De algoritmische blinde vlek in de psychosociale risicoanalyse – Planningssoftware die roosters bijstuurt, levert werkdruk op bij arbeidsorganisatie, verlies aan autonomie bij arbeidsinhoud en ergernis bij arbeidsverhoudingen, terwijl de gemeenschappelijke oorzaak buiten beeld blijft. De vraag of medewerkers “met AI werken” levert daarom minder op dan de vraag wie of wat hun volgende taak, hun tempo en hun beoordeling bepaalt.
  5. Koper op de werkvloer: ECHA-voorstel grenswaarde – ECHA stelt voor de Belgische grenswaarde van 1 mg/m³ te vervangen door 0,1 mg/m³ inhaleerbaar en 0,01 mg/m³ respirabel, waarbij die tweede waarde op één rattenstudie van 28 dagen steunt. Drie instanties die dezelfde schaarse gegevens wegen, belanden een factor zestien uit elkaar, en de consultatie loopt nog tot 14 december: wie meetreeksen heeft met de respirabele fractie apart, kan ze nu nog inbrengen.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.