Donderdag verscheen GTA 6. Dertien jaar hebben fans erop gewacht, en dat was te merken: rond de release zag ook Proximus een ongeziene piek op zijn netwerk. Wereldwijd namen mensen een verlofdag om te kunnen spelen. In Amerika sprak men zelfs van de GTA-griep. (Over die griep zwijgt de arbeidsarts in mij deze week beleefd.)
Ik heb nooit één GTA gespeeld. Maar de hype begrijp ik beter dan me lief is.
Op de Atari speelde ik Moon Patrol uit. Helemaal tot het einde. Waarop het spel gewoon opnieuw begon, aan dubbele snelheid. Ook die ronde speelde ik uit. Daarna begon het nog eens, zo krankzinnig snel dat het toestel de pixels niet meer bijhield, en ik had het gevoel dat het zou blijven versnellen tot ik fysiek niet meer kon. Daar hield het op. Uitgespeeld, en mijn interesse meteen ook.
(Tetris heb ik nooit uitgespeeld. Niet dat ik het niet geprobeerd heb.)
Later, als student geneeskunde, kwam Dune 2. Een strategiespel op de planeet Arrakis: spice oogsten, kiezen tussen oogstmachines en leger, zandwormen ontwijken, terrein veroveren. Ik ben er ettelijke uren aan kwijtgeraakt. Ook uren die voor de les bedoeld waren. Die les was alweer saai, de professor verstond ik toch maar half, en ik moest nog wat spice oogsten. Ik was net zo goed bezig.
Tot ik op een dag dacht: dit wordt niet meer gezond. Ik heb het niet beperkt tot een uurtje per avond. Ik heb het gewist.
Game over.
Begin dit jaar deed ik hetzelfde met TikTok. Geen tijdslimiet in de instellingen, geen wekelijks schermtijdrapport om me schuldig over te voelen. Gewoon weg van mijn smartphone, omdat het te verslavend was. Dertig jaar later, dezelfde reflex. Matigen lukt me niet. Schrappen wel.
Schrijfster Gretchen Rubin heeft daar een onderscheid voor, in Better Than Before. Moderators doen het best met een beetje: een stukje chocolade, een halfuurtje spelen. Een absoluut verbod maakt hen opstandig. Abstainers doen het best met niets. Geef hen een beetje, en ze voeren elke avond hetzelfde gesprek met zichzelf. Vandaag of morgen? Telt dit eigenlijk mee? Heb ik het niet verdiend? Eens iets definitief van tafel is, denken ze er niet meer aan. Voor hen is nul de rustigste regel die er bestaat.
Je hoeft trouwens niet overal in hetzelfde kamp te zitten. Wie moeiteloos één koekje uit de doos neemt, kan toch elke avond een uur verliezen aan een scherm.
Rubin merkt nog iets op: beide groepen proberen voortdurend de andere te bekeren.
Het welzijnsadvies dat ik ken, komt bijna altijd uit het eerste kamp. Neem af en toe een pauze. Beperk je schermtijd. Lees ’s avonds je werkberichten niet meer, of toch niet allemaal. Eén glas op de receptie. Bedrijven met twintig werknemers of meer moeten intussen afspraken maken over deconnectie, en die komen vaak neer op: je bent niet verplicht om te antwoorden.
Voor een moderator is dat een prima regel. Voor een abstainer is “niet verplicht” een deur die elke avond op een kier blijft staan. En wie dan maar de werkapps van de smartphone haalt, riskeert dat het verkeerd gelezen wordt: niet bereikbaar, weinig betrokken, toch wat extreem. Alsof een duidelijke grens minder professioneel is dan een avondlijke onderhandeling met jezelf.
Ook in de verslavingszorg is dat onderscheid bekend. Voor sommige patiënten is minderen een haalbaar doel, voor anderen werkt alleen volledige onthouding. Welk doel past, hangt mee af van hoe ernstig de afhankelijkheid is, maar ook van wie er tegenover je zit.
Een organisatie hoeft dus niet te kiezen tussen de zachte regel en de harde schakelaar. Ze kan beide aanbieden, en ervoor zorgen dat wie de harde schakelaar kiest, zich daar niet voor hoeft te verantwoorden. Een gesprek over welzijn begint dan best met een vraag die zelden gesteld wordt: werkt een beetje voor jou, of werkt alleen niets?
GTA 6 komt er bij mij dus niet in. Ik weet hoe dat zou aflopen.
Verder deze week op Wijs op Werk
- Arbeidsongeval: tijdelijke werkwijze, geen tijdelijke risicoanalyse – Een werknemer kreeg geconcentreerd zwavelzuur over zich heen toen een verbinding van een tijdelijke vulinstallatie losschoot. Volgens het arbeidsauditoraat ontbrak een risicoanalyse en waren eerdere waarschuwingen niet opgevolgd. Het bedrijf riskeert een boete van 144.000 euro. De rechtbank moet nog oordelen. Een tijdelijke werkmethode vraagt dezelfde grondige risicobeoordeling als een permanente.
- Ergonomie als behandeling: Cochrane vindt weinig overtuigend voordeel – Een Cochrane-review van twintig studies met 2.478 werknemers vindt weinig of geen aantoonbaar voordeel van ergonomische aanpassingen bij bestaande nek-, schouder- en armklachten. Alle studies hadden een hoog risico op vertekening. Bovendien is onvoldoende onderzocht hoeveel de werkbelasting werkelijk verminderde. De bevindingen gaan over behandeling, niet over preventie, en vormen dus geen reden om ergonomische maatregelen af te bouwen.
- Eigen horecazaak tijdens ziekte: arbeidshof aanvaardt ontslag om dringende reden – Een arbeidsongeschikte manager bereidde de opening van een eigen horecazaak voor. Het arbeidshof van Brussel bevestigt zijn ontslag om dringende reden, hoewel de zaak geen concurrent was van zijn werkgever. Doorslaggevend waren de bewezen professionele activiteiten die het hof onverenigbaar achtte met zijn arbeidsongeschiktheid. Niet elke activiteit tijdens ziekte is verboden: de vergelijking met het overeengekomen werk blijft bepalend.
- 231 kilo zonder borging: een werknemer moest de last stabiliseren – Een Britse werknemer raakte levensgevaarlijk gewond toen een onbevestigde last van 231 kilo op hem viel. Hij moest die tijdens het laden met de hand stabiliseren, hoewel bevestigingspunten en een vrachtwagenkraan beschikbaar waren. Zijn werkgever kreeg een boete van vier miljoen pond. Het ongeval toont waarom een vaste, vertrouwde werkwijze nog geen veilige werkwijze is.
- AI in het preventiewerk: menselijke controle moet fouten kunnen vinden – AI kan ongevalsmeldingen aanvullen, oorzakenanalyses voorbereiden en maatregelen voorstellen. Maar een meta-analyse van 106 experimenten toont dat mens en AI samen niet automatisch beter presteren dan de beste van beide afzonderlijk. Een menselijke eindbeslissing volstaat niet als de controleur fouten niet kan herkennen. Test daarom niet alleen de tijdwinst, maar ook de kwaliteit van de controle.
- Fit note: de huisarts beschrijft wat nog kan, de arbeidsarts wat de werkpost vraagt – Vanaf september 2027 komt er volgens een nieuw akkoord een digitaal attest waarop huisartsen functionele mogelijkheden kunnen beschrijven. Die informatie gaat eerst naar het ziekenfonds. Voor rechtstreekse doorzending naar de arbeidsarts ontbreekt nog een wettelijke basis. Wat iemand medisch nog kan, krijgt pas betekenis wanneer de arbeidsarts dat vergelijkt met de concrete eisen van de werkpost.
Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.