Artikel

Ergonomie als behandeling: Cochrane vindt weinig overtuigend voordeel

Een verstelbare bureaustoel kan een werkpost comfortabeler maken. Of die stoel ook bestaande nek-, schouder- of armpijn vermindert, is veel minder zeker. Een Cochrane-review van oktober 2026 vindt op korte termijn weinig of geen aantoonbaar voordeel van ergonomische ingrepen voor pijn, functioneren en ziekteverzuim. De onderzoekers beoordeelden ergonomie als behandeling bij werknemers die al klachten hadden. Of zulke aanpassingen nieuwe klachten voorkomen, onderzochten ze niet.

Twintig studies, weinig overtuigend bewijs voor pijnvermindering

Het onderzoeksteam onder leiding van Poonam Mehta (University of Technology Sydney) bundelde twintig gerandomiseerde studies met samen 2.478 werknemers. De literatuur werd doorzocht tot 1 juni 2026. Het onderzoek ging vooral over beeldschermwerkers, maar ook over werknemers in fabrieken, naaiateliers en slachthuizen.

De onderzochte interventies liepen sterk uiteen: aangepast meubilair of materiaal, advies over werkhouding en pauzes, opleiding of een combinatie daarvan. Ook de klachten verschilden. Meestal ging het om aspecifieke nek-, schouder- of armklachten. Een kleiner deel betrof specifieke aandoeningen, zoals het carpaletunnelsyndroom.

Vergeleken met geen behandeling of gewone zorg maakten de ingrepen gedurende de eerste drie maanden waarschijnlijk weinig of geen verschil voor functioneren, herstel en ziekteverzuim. Ook voor pijn vonden de onderzoekers weinig verschil, al is de zekerheid daarover lager. Die laatste conclusie steunt op vier studies met samen 692 deelnemers.

Op langere termijn was er mogelijk een klein voordeel. Volgens de Spaanse ergonoom José Antonio Diego Mas verminderde de pijn na meer dan drie maanden waarschijnlijk een beetje. Of die verbetering voor werknemers ook merkbaar is, blijft onduidelijk.

De vergelijking met andere behandelingen levert evenmin een duidelijke rangorde op. Voor pijn en functioneren is het bewijs tegenover actieve behandelingen zeer onzeker. Eén kleine studie suggereerde wel een verbetering van de levenskwaliteit bij ergonomie tegenover oefentherapie.

Lees ook: Waarom just right de toekomst van musculoskeletale gezondheid is

De studies tonen niet hoeveel de werkbelasting werkelijk daalde

Alle twintig studies hadden een hoog risico op vertekening. Veel onderzoeken waren klein en de resultaten liepen uiteen. Deelnemers wisten bovendien welke interventie ze kregen, wat hun beoordeling van pijn en herstel kan beïnvloeden. Bij een nieuwe bureaustoel valt dat moeilijk te vermijden.

Diego Mas wijst op een bijkomende beperking. De review laat niet systematisch beoordelen in welke mate de ergonomische ingrepen de blootstelling aan biomechanische risicofactoren daadwerkelijk verminderden. Dat maakt de resultaten moeilijker te interpreteren. Als een interventie de werkbelasting nauwelijks verandert, zegt het uitblijven van pijnvermindering weinig over het effect van een grondigere aanpassing.

Over herval van klachten waren helemaal geen gegevens beschikbaar. Ook over werkuitkomsten buiten ziekteverzuim was de informatie beperkt.

Het bewijs is dus onvoldoende om ergonomische aanpassingen als behandeling van bestaande klachten aan te bevelen met de verwachting dat pijn en herstel duidelijk zullen verbeteren. Of specifieke ingrepen bij bepaalde werknemers wel nuttig zijn, blijft onvoldoende onderzocht.

Lees ook: 50 jaar onderzoek naar musculoskeletale aandoeningen

De Belgische codex vraagt dat ergonomie risico’s vermindert

In België is ergonomie sinds 25 mei 2024 uitgebreider geregeld in boek VIII van de codex over het welzijn op het werk. De werkgever moet al bij het ontwerp, de inrichting en de aanpassing van werkposten rekening houden met ergonomische risico’s.

De risicoanalyse omvat biomechanische factoren zoals krachtgebruik, repetitieve bewegingen, werkhoudingen en de duur en frequentie van taken. Ook andere factoren die de musculoskeletale belasting kunnen beïnvloeden, zoals werkdruk, moeten worden meegenomen. Op basis daarvan kiest de werkgever passende preventiemaatregelen volgens de preventiehiërarchie.

Die verplichtingen richten zich op het voorkomen of beperken van musculoskeletale aandoeningen (MSA) en andere gezondheidsproblemen die door het werk worden veroorzaakt of verergerd. De Cochrane-review onderzocht uitsluitend werknemers met bestaande klachten. De resultaten bieden daarom geen basis om preventieve maatregelen af te bouwen.

Bovendien is de behandeling van aanhoudende pijn vaak complexer dan het aanpassen van een werkpost. De Antwerpse pijnonderzoeker Mira Meeus wijst tegenover Scientias op de invloed van onder meer stress, slaap, herstel, beweging en werkomstandigheden. Bij langdurige pijn kan het zenuwstelsel ook gevoeliger worden. Een ergonomische aanpassing kan dan zinvol zijn, zonder dat ze op zichzelf voldoende is om de pijn te behandelen.

Lees ook: Overheidscampagne over ergonomie en preventie van MSA

Wat betekent dit voor de volgende aanvraag om een nieuwe stoel?

Een werknemer met nekpijn die een andere bureaustoel vraagt, heeft daarom nog geen onredelijke vraag gesteld. De beoordeling moet wel verder gaan dan de keuze van een model of de prijs van het meubilair.

Voor de praktijk volgen daar enkele aandachtspunten uit:

  • Onderzoek eerst de werkbelasting. Welke taken lokken klachten uit of bemoeilijken het werk? Zijn er ongunstige werkhoudingen, repetitieve bewegingen, weinig afwisseling of organisatorische factoren die de belasting verhogen? De medische beoordeling blijft bij de behandelende zorgverleners en de arbeidsarts.
  • Gebruik klachten als informatie voor de risicoanalyse. Wanneer meerdere werknemers bij dezelfde taak gelijkaardige problemen melden, verdient de gezamenlijke blootstelling onderzoek. Een individuele aanpassing kan nodig zijn, maar lost een mogelijk structureel risico niet noodzakelijk op.
  • Beoordeel of de maatregel zijn doel bereikt. De codex vraagt minstens jaarlijks een evaluatie van de preventiemaatregelen, en ook bij relevante wijzigingen van de blootstelling. Daarbij tellen de adviezen van de arbeidsarts en de preventieadviseur-ergonoom mee, evenals gezondheidsklachten van werknemers. Kijk of de risico’s voldoende worden beperkt, zonder de afname van bestaande pijn als enige succesmaatstaf te gebruiken.
  • Maak geen medische beloftes die de aanpassing niet kan waarmaken. Leg uit welk probleem ze moet verhelpen en volg dat op. Bij aanhoudende klachten kan daarnaast een bredere medische of revalidatiegerichte aanpak nodig zijn.

De review laat vooral zien hoe weinig zekerheid er bestaat over ergonomie als behandeling. De auteurs vragen beter opgezette studies, terwijl de Spaanse experts benadrukken dat ook de werkelijke vermindering van biomechanische belasting moet worden onderzocht.

Een nieuwe stoel kan dus een verdedigbare keuze zijn, ook wanneer de pijn blijft bestaan. Dan moet wel duidelijk zijn welk risico of praktisch probleem die stoel moest aanpakken.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.