Nieuwsbrief

Wijs op werk #64: Vanuit medisch oogpunt

Begin deze maand zette de Amerikaanse president het gsm-nummer van een senator online. Bel Tom op zijn gsm, schreef hij erbij, en laat hem weten dat hij moet meewerken.

De inzet? Geen begroting, geen oorlog. De klok. Donald Trump wil permanente zomertijd, het Huis van Afgevaardigden keurde het wetsvoorstel al goed, en in de Senaat houdt vooral één man het tegen: Tom Cotton, senator uit Arkansas. Zijn argument: kinderen die in het pikdonker naar school moeten. Dat van de president: golfers, tennissers, jagers en boeren die meer daglicht willen. Als bewijsstuk voegde hij een brief toe van de topman van de PGA Tour.

Wie dit zondagochtend leest, kreeg vannacht een uur cadeau. De nachtploeg kreeg er gewoon een uur bij. Bij ons woedt dezelfde discussie al jaren, zij het zonder gsm-nummers.

Ik heb mijn eigen nummer destijds niet bij mijn standpunt gezet. Achteraf maar goed ook.

Bijna op de dag acht jaar geleden verscheen er op VRT NWS een opiniestuk van mij over het winteruur. Een collega van marketing schreef het uit na een gesprek met mij: donkere dagen, blauw licht, het slaaphormoon. En in de slotalinea: “Vanuit medisch oogpunt pleit ik er ook voor het winteruur helemaal af te schaffen.”

Ik heb het vooraf nagelezen. Ik heb die zin laten staan.

Vanuit. Medisch. Oogpunt.

(Het was de warmste zomer sinds 1833 geweest. Ik steek het daarop. Deze zomer was nog warmer, en kijk: ik hield mijn hoofd koel.)

Toen ik me er daarna grondig in verdiepte, bleef er van dat pleidooi weinig over. Ons lichaam loopt op de zon, en zelfs in wintertijd staat die in België gemiddeld pas rond kwart voor één op haar hoogste punt. In zomertijd wordt dat kwart voor twee. Permanente zomertijd betekent dus dat je in december en januari nog een uur langer in het donker opstaat, naar school fietst, naar het werk rijdt. Slaapwetenschappers kiezen opvallend eensgezind voor het winteruur. Nadien heb ik mijn standpunt dus rechtgezet.

Mijn eerste mening kwam niet uit de literatuur. Het kwam van het terras. En op een terras in augustus zie je geen fietsende kinderen in januari. De medische argumenten kwamen pas achteraf, en uiteraard waren er een paar te vinden. So much for evidence-based.

Ik was trouwens in goed gezelschap. In de Europese bevraging van 2018 wou 84 procent af van de klokwissel, en 56 procent koos dan voor permanente zomertijd. Representatief was die bevraging niet, maar achter die voorkeur zitten duidelijk niet alleen lobbygroepen. De ouder die na het werk nog met de kinderen buiten wil spelen, heeft geen golfbaan. Die wil gewoon licht.

Econoom Mancur Olson beschreef al in 1965, in The Logic of Collective Action, waarom sommige belangen veel makkelijker een stem vinden dan andere. Een tastbaar voordeel dat een kleine groep deelt, organiseert zich. Een kost die over heel veel mensen verspreid ligt, doet dat zelden. Dat Europa na acht jaar nog altijd geen knoop heeft doorgehakt, heeft ook met buurlanden en tijdzones te maken. Maar Olson helpt begrijpen wie er pleit.

Het avondlicht voel je: op het terras, op de golfbaan, in de tuin. De kost van de donkere ochtend ligt verspreid over het kind dat in januari in het donker naar school fietst, de pendelaar die om half negen nog met de lichten aan rijdt, de tiener die al met een slaaptekort aan de dag begint. Zo verspreid dat niemand hem als eigen dossier ervaart. Geen van hen schrijft een brief naar het Witte Huis. Of naar de Wetstraat.

Het avonduur heeft een lobby. Het ochtenduur? Slaapwetenschappers.

Ik heb ooit voor mijn werk een voorstel uitgewerkt dat ik grondig had doorgerekend. Niemand betwistte de cijfers. Het haalde het toch niet. De kost kwam bij een handvol mensen terecht, en die zaten mee aan tafel. Wie erbij zou winnen, won elk een beetje en zat er niet bij.

Ik begreep toen vooral niet waarom mijn berekening niet volstond, en dat frustreerde me behoorlijk. Dat ik gelijk had, stond voor mij vast. (Dat stond het in 2018 ook.) Vandaag, ouder en wijzer, neem ik het niemand nog kwalijk. Wie iets te verliezen heeft, vecht ervoor. Fair enough.

Naïef was vooral mijn verwachting dat een goed onderbouwd collectief belang zichzelf wel zou verdedigen. Een rekenblad pleit niet. Iemand moet opkomen voor wie niet aan tafel zit. Of in bed ligt: wie overdag vergadert over het rooster van de nachtploeg, vergadert zonder nachtploeg.

In Washington heeft het ochtenduur intussen een woordvoerder. Zijn gsm-nummer ligt nu op straat.

Wie spreekt er bij jullie voor het ochtenduur?


Deze week zette ik vijf artikels online:

  1. Asbestaansprakelijkheid reikt verder dan de asbestindustrie – Een wetsontwerp zou omgevingsslachtoffers toelaten een vergoeding van het Asbestfonds te combineren met een rechtszaak. Niet alleen asbestproducenten, maar ook andere partijen die verantwoordelijk zijn voor blootstelling kunnen aansprakelijk worden gesteld.
  2. Verstikking: weinig ongevallen, vaak dodelijk – Verstikking veroorzaakt ongeveer 1% van de dodelijke arbeidsongevallen. In een beperkte Nederlandse dataset liep 38% van de gemelde ongevallen met zuurstofgebrek dodelijk af. Ook toegesnelde collega’s worden geregeld slachtoffer. Een doordacht reddingsplan is daarom essentieel.
  3. Het bijna-ongeval werd onderzocht, het risico bleef – Na een bijna-ongeval met een vallend raam in Londen bleef een doeltreffende maatregel uit. Ruim een jaar later doodde een raam van 130 kilo een voorbijganger. Twee bedrijven kregen samen 1,3 miljoen pond boete. De les: incidenten onderzoeken volstaat niet als de risico’s blijven bestaan.
  4. Ontslagbescherming is geen ontslagverbod – Een preventieadviseur met positieve evaluaties werd na een langdurig loonconflict ontslagen. Het arbeidshof oordeelde dat de ontslagredenen losstonden van zijn onafhankelijkheid. De gevorderde beschermingsvergoeding van 168.755 euro werd afgewezen.
  5. De reddingsdriepoot stond er, het noodplan niet – In een Limburgse betonfabriek betreden medewerkers al veertig jaar mengers en bunkers, maar een noodplan ontbreekt. Een eindwerk toont hoe bestaande procedures en reddingsmiddelen weinig bescherming bieden zonder opleiding, werkvergunningen en oefeningen. Vooral valgevaar en moeilijke redding springen eruit.

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.