Medewerkers boven de vijftig die op het werk geweld of dreiging met geweld meemaken, blijven gemiddeld 6,7 maanden korter aan de slag dan collega’s die dat niet meemaken. Dat cijfer komt uit een Zweedse cohortstudie in de Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. Het is de eerste studie die ongewenst gedrag op het werk uitdrukt in loopbaanjaren.
De onderzoekers volgden bijna 13.000 vijftigplussers gedurende twaalf jaar
Rebecka Holmgren en collega’s van Stockholm University gebruikten gegevens uit SLOSH, een Zweedse cohortstudie die werkenden om de twee jaar bevraagt. Ze selecteerden 12.920 mensen die bij aanvang minstens vijftig waren en betaald werk hadden, en volgden hun arbeidsstatus tussen 2008 en 2020. Met een multistatemodel berekenden ze de verwachte resterende loopbaanduur vanaf vijftig jaar, waarbij deelnemers heen en weer kunnen bewegen tussen werk en niet-werk, en waarbij overlijden apart wordt meegerekend.
Wie geen geweld had gerapporteerd, had vanaf vijftig gemiddeld nog 12,91 jaar werk voor de boeg. Na correctie voor geslacht en beroepsniveau lag die verwachting bij blootgestelde medewerkers 0,56 jaar lager, met een betrouwbaarheidsinterval van 0,10 tot 1,02 jaar. Onder de vrouwen in het cohort rapporteerde 10,8% blootstelling aan geweld of dreiging, onder de mannen 7,4%.
Lees ook: Werken na 50: gezondheidswinst of extra belasting?
Voor pesten wijst de schatting dezelfde kant op, zonder statistische zekerheid
De onderzoekers vonden voor pesten een groter verschil (0,63 jaar), maar dat resultaat was na correctie niet statistisch significant (betrouwbaarheidsinterval van 0,14 jaar méér tot 1,39 jaar minder loopbaan). Het aantal blootgestelde deelnemers was te klein om het effect scherp te schatten. De studie levert dus een hard cijfer voor geweld en een aanwijzing voor pesten, en het is correct om dat onderscheid te maken bij het lezen van de resultaten.
De orde van grootte sluit aan bij wat eerder onderzoek vond voor andere psychosociale risico’s. Een hoge werkdruk in combinatie met lage regelruimte kost volgens Zweeds onderzoek zes tot twaalf maanden loopbaan, een gebrek aan jobcontrole ongeveer een jaar, en een verstoorde balans tussen inspanning en beloning bij Finse overheidspersoneelsleden zowat vijf maanden. Geweld op het werk hoort in dezelfde categorie thuis als de organisatorische risico’s die al langer op de directietafel liggen.
Lees ook: Pesten en geweld op het werk maken medewerkers letterlijk zieker: een nieuwe studie maakt de link met chronische ziekte hard
Bij een prevalentie van tien procent loopt het effect op tot volledige voltijdse equivalenten
Een half jaar per blootgestelde medewerker klinkt bescheiden. De rekensom wordt anders zodra men ze op een populatie legt. In de Zweedse beroepsbevolking rond de vijftig rapporteert 11 tot 17% blootstelling aan geweld of dreiging met geweld. Voor België wees ik eerder op de vaststelling dat één op de twaalf werknemers pesten op het werk meldt, en dat ons land bij de Europese top drie hoort voor pesten en intimidatie. In een organisatie met duizend vijftigplussers en een blootstelling van tien procent gaat het om vijftig verloren loopbaanjaren, verspreid over honderd mensen, bovenop de verzuimkosten en de vervangingskosten die een werkgever vandaag al boekt.
Die last verdeelt zich bovendien ongelijk. Geweld door derden concentreert zich in functies met extern contact: zorg, onderwijs, openbaar vervoer, loketten, veiligheidsdiensten en sociale dienstverlening. Dat zijn precies de sectoren waar de vervangingsmarkt het krapst is. De auteurs wijzen daar zelf op voor de zorgsector, waar de blootstelling hoog ligt en retentie nu al een structureel probleem vormt.
Lees ook: Geweld op de werkvloer: een complex probleem dat een systemische aanpak vraagt
Wat dit vraagt aan een directie die op langer werken rekent
De Belgische pensioenleeftijd gaat naar 67 in 2030, en in een eerder artikel stelde ik vast dat langer werken op zich het personeelstekort niet oplost. Deze studie voegt daar een voorwaarde aan toe: de loopbaanjaren die men boven op de vijftig rekent, hangen af van wat er op de werkvloer gebeurt. De volgende adviezen volgen daaruit:
- Meet blootstelling aan geweld en dreiging apart van pesten, en op het niveau van functiegroepen met extern contact. Een organisatiebreed gemiddelde verbergt precies de groepen waar het risico zit.
- Neem incidenten met derden op in de rapportering over verloop en uitstroom bij vijftigplussers, en niet enkel in het welzijnsdossier of het jaarverslag van de interne dienst.
- Beslis expliciet of uw agressiebeleid primair preventief is (bezetting op risicomomenten, inrichting van publieksruimtes, afspraken met opdrachtgevers en klanten) dan wel beperkt blijft tot opvang na een incident. Het tweede is goedkoper en verandert de blootstelling niet.
Lees ook: Werkgelegenheidsplan 45+ (CAO 104) onder de loep: verplicht plan, beperkt effect
Wat de studie niet aantoont
De auteurs zijn open over de beperkingen. Blootstelling werd één keer gemeten, met één enkele vraag, zonder definitie van het begrip. Wie van voltijds naar deeltijds werk ging, telde nog altijd als aan het werk zolang het meer dan tien uur per week bleef, wat het effect eerder onderschat. Omgekeerd kan restconfounding door beroep het effect van geweld overschatten, omdat de studie beroepsniveau in slechts drie groepen indeelde. En de resultaten gelden voor wie op vijftig nog werkte; over jongere medewerkers zegt de studie niets.
Wat overblijft is een verband tussen geweld op het werk en de duur van de loopbaan dat in dezelfde grootteorde ligt als werkdruk en gebrek aan autonomie, twee risico’s die in de meeste organisaties wél als organisatievraagstuk worden behandeld. De vraag voor een organisatie is of geweld door derden dat statuut ook heeft, of nog altijd geldt als iets wat bij het werk hoort in bepaalde functies.
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
