Artikel

50 jaar onderzoek naar musculoskeletale aandoeningen

Het nieuw KB Ergonomie is in België op 25 mei 2024 in voege gegaan. Hiermee komt het onderwerp opnieuw sterk in de belangstelling te staan. Toevallig net nu heeft het Scandinavian Journal of Work, Environment & Health (SJWEH) een uitgebreid overzicht gepubliceerd van 50 jaar onderzoek naar musculoskeletale aandoeningen (MSA). Het artikel belicht hierbij drie belangrijke thema’s: risicobeoordeling, preventieve interventies, en ondersteuning van arbeidsparticipatie voor werknemers met MSA.

Inleiding

In de afgelopen vijf decennia heeft onderzoek naar werkgerelateerde musculoskeletale aandoeningen veel inzichten opgeleverd. Beleidsmaatregelen zoals de EU-richtlijn 90/269/EEG en initiatieven zoals de EU-OSHA campagne 2020-2022 hebben geprobeerd de preventie van MSA te bevorderen. Ondanks deze inspanningen blijven MSA wereldwijd een aanzienlijke belasting vormen voor individuen en de samenleving.

Het onderzoek

Een systematisch literatuuronderzoek werd uitgevoerd naar alle artikelen over MSA die zijn gepubliceerd in SJWEH. Elk artikel werd gecodeerd op basis van onderzoeksonderwerp, type aandoening, risicofactoren en citaties. Bevindingen werden in tabelvorm weergegeven en besproken binnen het auteursteam om de belangrijkste resultaten en toekomstige onderzoeksrichtingen te bepalen.

Uit het onderzoek kwamen 1056 artikelen naar voren, waarvan 474 werden geïncludeerd na screening. Deze artikelen waren voornamelijk afkomstig uit Finland, Zweden en Nederland. In de eerste decennia kwamen bijna alle artikelen uit Scandinavische landen, maar tegenwoordig zijn de auteurs wereldwijd verspreid.

Onderwerpen

Het merendeel van de artikelen richtte zich op risicofactoren (53%), zoals leeftijd, geslacht, roken, fysiek zwaar werk en psychosociale factoren. Interventieonderzoek besloeg 14% van de publicaties, met aandacht voor zowel preventie als arbeidsparticipatie.

De meest gerapporteerde lichaamsregio’s waren de lage rug (21%) en de pols/hand (20%). Minder aandacht was er voor de onderste extremiteiten (8%). In de beginjaren ging veel onderzoek over de ziekte van Raynaud, maar ook aandoeningen zoals het carpale tunnelsyndroom en artrose werden vaak onderzocht.

Afbeelding: Risicofactoren gerapporteerd in artikelen over MSA over de afgelopen 50 jaar (als percentage van het totale aantal gerapporteerde risicofactoren – met de mogelijkheid van meer dan één risicofactor per artikel). Bron: Kuijer et al.

De belangrijkste observaties

De onderzoekers hebben uit de meest geciteerde artikelen vijf globale observaties geëxtraheerd:

  1. Casusdefinities zijn belangrijk.
  2. Blootstellingscriteria zijn preciezer geworden en technologisch gestuurd.
  3. Het verband tussen werk en lage rugpijn wordt steeds duidelijker.
  4. Psychosociale risicofactoren zijn belangrijk voor bepaalde MSA.
  5. Conceptuele modellen bevorderen multidisciplinair onderzoek.

De belangrijkste thema’s

Het onderzoek heeft zich geconcentreerd op drie belangrijke thema’s: risicobeoordeling, preventieve interventies, en ondersteuning van arbeidsparticipatie.

  • Risicobeoordeling richt zich op het identificeren en kwantificeren van factoren die bijdragen aan het ontstaan of verergeren van MSA. Hierbij zijn zowel fysieke als psychosociale factoren van belang, zoals leeftijd, geslacht, fysieke werkbelasting, en psychosociale stressoren. Het gebruik van technologie, zoals bewegingssensoren, heeft de nauwkeurigheid van blootstellingsmetingen verbeterd, wat belangrijk is voor effectieve preventie en interventie.
  • Preventieve interventies omvatten strategieën om het ontstaan van MSA te voorkomen. Dit varieert van ergonomische aanpassingen op de werkplek en lichaamsbeweging tot beleidsmaatregelen zoals werktijdverkorting en voorlichting. Interventiestudies tonen aan dat een combinatie van persoonlijke en werkgerelateerde aanpassingen vaak het meest effectief is (zie ook lager).
  • Ten slotte is er de ondersteuning van arbeidsparticipatie voor werknemers met MSA, die zich richt op het behouden of herstellen van hun werkvermogen. Effectieve interventies omvatten vroege en multidisciplinaire benaderingen, zoals ergonomische evaluaties, aanpassingen op de werkplek, en psychosociale ondersteuning. Deze integrale benadering helpt werknemers met MSA om actief te blijven deelnemen aan de arbeidsmarkt, wat zowel hun welzijn als productiviteit ten goede komt.

Interventies

Er werden 40 interventiestudies geëvalueerd, waarvan 21 gericht op preventie en 19 op ondersteuning van arbeidsparticipatie. Meer dan 70% van de studies rapporteerde positieve effecten van de interventies, hoewel deze resultaten mogelijk vertekend waren door publicatiebias. Specifieke aandoeningen zoals lage rugpijn en het syndroom van Raynaud werden minder vaak direct bestudeerd, maar de interventies die succesvol waren, benadrukten het belang van significante verminderingen in blootstelling aan risicofactoren. Interventies die persoonlijke en werkgerelateerde factoren combineerden, zoals vroege ergonomische interventies in samenwerking met medisch personeel, bleken bijzonder effectief in het verminderen van werkgerelateerd productiviteitsverlies en ziekteverzuim. Het succes van krachttraining op de werkplek suggereert bovendien dat dergelijke interventies mogelijk verdere verbeteringen in productiviteit en verzuim zouden kunnen bewerkstelligen.

In 50 jaar onderzoek is aanzienlijke vooruitgang geboekt in het begrijpen en beheersen van werkgerelateerde musculoskeletale aandoeningen. Er is echter meer interventieonderzoek nodig om de effectiviteit van maatregelen beter te begrijpen, met een focus op systeembenaderingen en het bevorderen van musculoskeletale gezondheid in plaats van alleen op ziektes.

Bronnen:

Kuijer PPFM et al. What have we learned about risk assessment and interventions to prevent work-related musculoskeletal disorders and support work participation? Scand J Work Environ Health Online-first-article. Published online: 29 May 2024. https://doi.org/10.5271/sjweh.4172

Elke week één mail met een persoonlijk essay en de artikels van die week.