In een Zweeds cohort van bijna twee miljoen werkenden kregen mensen in precaire tewerkstelling 39 procent vaker een COPD-diagnose dan mensen met een standaardcontract. Corrigeren voor beroepsmatige blootstelling aan stof en chemicaliën haalde daar bijna niets af. Het onderzoek van Filippa Lundh en collega’s van het Karolinska Institutet verscheen in Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. Het volgde Zweden van 40 tot 65 jaar, veertien jaar lang.
Lees ook: Vroegtijdige detectie van COPD bij werkenden helpt blijvende longschade voorkomen
Corrigeren voor stof en chemicaliën verandert de uitkomst nauwelijks
De ruwe cijfers lieten een risico zien dat meer dan verdubbelde. Na correctie voor leeftijd, geslacht, opleiding, gezinsinkomen, herkomst en werkloosheidsdagen bleef daar een verhoging van 42 procent van over. Wie daarbovenop corrigeerde voor beroepsmatige blootstelling aan stof en chemicaliën, kwam uit op 39 procent. De sociaaleconomische correctie doet dus vrijwel al het werk, de blootstellingscorrectie voegt nauwelijks iets toe.
Dezelfde lijn keert terug bij wie helemaal niet aan stof of chemicaliën blootstond. In die groep lag het risico bij mannen in precair werk 50 procent hoger, bij vrouwen 26 procent. De cumulatieve incidentie liep bij mannen op van 0,57 procent bij een standaardcontract naar 1,45 procent bij precair werk. Bij vrouwen ging het van 0,77 naar 1,53 procent.
Lees ook: Bouwberoepen lopen extra risico op overlijden door COPD
Laag inkomen weegt zwaarder dan het type contract
De onderzoekers splitsten precariteit op in vijf onderdelen: contractuele onzekerheid, tijdelijkheid, meerdere jobs, inkomensniveau en dekking door een cao. Laag inkomen bleek de sterkste afzonderlijke factor, met een risicoverhoging van 44 procent. Onstabiele tewerkstelling voegde 16 procent toe. Voor cao-dekking en uitzendarbeid vonden ze geen duidelijk verband met COPD.
Dat zet een gangbare reflex op losse schroeven. Het contracttype is zichtbaar en makkelijk te agenderen in een comité. De factor die in dit onderzoek het zwaarst weegt, is het loon dat aan dat contract hangt.
Ook de leeftijdsverdeling is interessant. Het verband was het sterkst in de jongste groep, 40 tot 48 jaar, met een verhoging van 79 procent. Bij 57- tot 65-jarigen zakte dat naar 31 procent. De auteurs wijzen erop dat dit deels aan zorgpatronen kan liggen, omdat jongere patiënten vaker in de gespecialiseerde zorg terechtkomen waar de diagnose geregistreerd wordt.
Lees ook: Langdurige gezondheidseffecten van werkonzekerheid
De functies met de hoogste blootstelling staan het vaakst buiten de eigen loonlijst
Voor een directie vertaalt deze bevinding zich naar een vraag over de eigen personeelsopbouw. Blootgestelde taken worden in veel organisaties ingevuld via onderaanneming, uitzendarbeid of korte contracten. Die keuze verplaatst de administratie eromheen, terwijl de blootstelling op dezelfde plaats blijft.
Het gevolg is een blinde vlek in de eigen cijfers. Verzuimstatistieken, bevindingen uit het gezondheidstoezicht en ongevalscijfers gaan over het personeel op de loonlijst. Wie via een derde partij op de site werkt, verschijnt in een ander dossier, of zelfs in geen enkel. Het risicoprofiel dat een organisatie van zichzelf ziet, is daardoor systematisch gunstiger dan de werkelijkheid op het terrein.
Lees ook: Ouders met precaire jobs, kinderen met verhoogd risico: werkkwaliteit is ook gezinskwaliteit
Contractvorm hoort in de welzijnsrapportage, naast afdeling en functie
Drie beslissingen hierover liggen op directieniveau:
- Splits verzuim, arbeidsongevallen en de geaggregeerde bevindingen uit het gezondheidstoezicht uit naar contractvorm en anciënniteit.
- Leg in bestekken en raamcontracten vast dat voor blootgestelde taken dezelfde beheersmaatregelen en hetzelfde gezondheidstoezicht gelden als voor eigen personeel.
- Bepaal welk aandeel van de blootgestelde functies structureel via tijdelijke contracten wordt ingevuld, en beslis of dat aandeel een bovengrens krijgt.
Precaire arbeidsvoorwaarden hangen samen met chronische longschade, ook bij mensen zonder stof of chemicaliën in hun functieomschrijving. Van de vijf onderzochte onderdelen weegt het loon het zwaarst. Dat verlegt een deel van het COPD-risico van het domein van de arbeidshygiëne naar dat van de personeelsopbouw. Welk aandeel van de blootgestelde functies in uw organisatie wordt vandaag ingevuld via contracten van minder dan een jaar, en is dat ooit als beslissing genomen?
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
