Wie werkt in een organisatie waar mentaal welzijn zichtbaar prioriteit krijgt, loopt minder risico op zowel psychische als fysieke arbeidsongevallen. Een recente studie van het Canadese Institute for Work & Health (IWH), gepubliceerd in het American Journal of Industrial Medicine, toont dat slechte psychosociale veiligheid het risico op werkgerelateerde letsels meer dan verdubbelt. Wanneer daarbovenop ook fysieke risico’s onvoldoende beheerst worden, stijgt het risico spectaculair.
Wat is psychosociale veiligheid precies?
Psychosociale veiligheid (waar ik het uitgebreider over had in ” Boekbespreking – De Fearless Organization: waarom psychologische veiligheid geen luxe is maar een noodzaak ” en ” Psychologische veiligheid: erkend, maar zelden verankerd “) verwijst naar de mate waarin een organisatie actief inzet op een werkomgeving die mentale gezondheid en sociaal welzijn ondersteunt. Het gaat niet alleen om het bestaan van risico’s, maar om de manier waarop leidinggevenden ermee omgaan.
Het omvat onder meer:
- de zichtbare betrokkenheid van het topmanagement bij mentaal welzijn
- de bereidheid om psychosociale risico’s te bespreken en aan te pakken
- open communicatie over veiligheid en gezondheid
- de mogelijkheid voor medewerkers om bezorgdheden te uiten zonder negatieve gevolgen
Het verschil zit dus in klimaat en gedrag, niet enkel in procedures. Je kan een perfecte policy hebben in SharePoint. Als niemand ze kent of vertrouwt, is ze waardeloos.
Psychosociale risico’s: meer dan werkdruk alleen
Psychosociale risico’s zijn divers. Voorbeelden zijn:
- te hoge of net te lage taakeisen
- gebrek aan autonomie
- onvoldoende ondersteuning
- rolonduidelijkheid
- gebrekkig veranderingsmanagement
- onrechtvaardigheid of favoritisme
- agressie, pesterijen of grensoverschrijdend gedrag
- werken in fysiek gevaarlijke omstandigheden zonder adequate bescherming
Belangrijk: psychosociale veiligheid meet niet of deze risico’s bestaan, maar hoe de organisatie ze voorkomt, bespreekt en corrigeert.
Wat toont het onderzoek?
De onderzoekers bevroegen ongeveer 1.000 werknemers in British Columbia met twee gevalideerde meetinstrumenten:
- de Psychosocial Safety Climate (PSC-12) -vragenlijst
- de OHS Vulnerability Measure (OHS-V), die blootstelling aan gevaren én de aanwezige beschermingsmaatregelen meet
Vervolgens werd nagegaan of werknemers in de voorbije 12 maanden werkgerelateerd afwezig waren wegens een fysieke of psychische aandoening.
Werknemers met lage psychosociale veiligheid hadden meer dan dubbel zoveel kans op een werkgerelateerd fysiek of psychisch letsel.
Werknemers die blootgesteld werden aan gevaren zonder voldoende bescherming hadden een driemaal hoger risico.
Risico op fysiek of psychisch letsel voor werknemers met een hoge of lage psychosociale veiligheid en een hoge of lage kwetsbaarheid op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk. Van: Pienkowski et al.
Maar de echte wake-up call zit in de combinatie. Wanneer lage psychosociale veiligheid samenvalt met hoge kwetsbaarheid voor fysieke risico’s, lopen de cijfers fors op:
- 10 keer meer kans op een psychisch letsel
- 4,8 keer meer kans op een fysiek letsel
Zelfs wanneer fysieke risico’s goed beheerst zijn, maar psychosociale veiligheid laag is, stijgt het risico op psychische letsels nog steeds meer dan drie keer.
Omgekeerd geldt hetzelfde: sterke psychosociale veiligheid kan fysieke risico’s niet volledig compenseren.
Wie dus enkel op fysieke veiligheid inzet en psychosociale factoren negeert, voert half werk uit. En half werk is in preventie zelden voldoende.
Wat betekent dit voor preventieadviseurs?
Drie implicaties springen eruit.
1. Integreer psychosociale veiligheid in het globaal preventiebeleid
Psychosociale veiligheid hoort geen apart hoofdstuk te zijn in het jaaractieplan. Ze moet verweven zijn in leiderschap, werkorganisatie en changeprocessen.
De vraag is niet: “Hebben we een psychosociaal beleid?” maar “Gedraagt onze organisatie zich psychosociaal veilig?”
2. Kijk naar bescherming, niet enkel naar blootstelling
De OHS-V meet niet alleen risico’s, maar ook bescherming:
- duidelijke procedures
- veiligheidsbewustzijn
- mogelijkheid tot participatie
Dat sluit nauw aan bij onze Belgische welzijnswetgeving: informatie, opleiding en participatie zijn geen formaliteiten. Ze zijn beschermingsmechanismen.
3. Begin bovenaan
Psychosociale veiligheid start bij het topmanagement. Medewerkers geloven geen slogans. Ze geloven gedrag.
Zien ze dat welzijn even belangrijk is als productiviteit? Worden risico’s effectief aangepakt? Mogen ze problemen signaleren zonder repercussies? Dat bepaalt het klimaat.
Tot slot
We weten al lang dat een positieve psychosociale werkomgeving stress vermindert. Dit onderzoek toont nu overtuigend dat ze ook fysieke letsels helpt voorkomen. Fysieke veiligheid zonder psychosociale veiligheid is technisch correct maar strategisch kortzichtig. Psychosociale veiligheid zonder fysieke bescherming is goedbedoeld maar naïef.
De uitdaging voor preventieadviseurs: verbind beide werelden in één geïntegreerde veiligheidsvisie. Wie dat doet, beschermt niet alleen tegen ongevallen. Die bouwt aan duurzame inzetbaarheid.
