Deze zomer verschenen elf nieuwe stoffenfiches op Stop Carcinogens at Work, de kennissite van de Roadmap on Carcinogens. Het totaal komt daarmee op 45. Elke fiche vat in enkele bladzijden samen waar blootstelling optreedt, wat de stof is, welke gezondheidsschade ze veroorzaakt, welke maatregelen werken en welke grenswaarde per land geldt. Die laatste rubriek maakt de fiches bruikbaar voor wie in België een risicoanalyse chemische agentia moet onderbouwen.
De nieuwe fiches behandelen 1,2-dichloorpropaan, 1,2,3-trichloorpropaan, chloropreen, dichloormethaan, ethyleendibromide, glycidylmethacrylaat, leerstof, o-toluïdine, pyrocatechol, siliciumcarbidevezels en vluchtige organische stoffen (VOS). De Roadmap is geen extern initiatief waar België aan de zijlijn staat: de FOD Werkgelegenheid is een van de ondertekenaars, naast tien andere lidstaten en vijf Europese organisaties waaronder EU-OSHA, ECHA en de Europese Commissie. De huidige fase loopt tot eind 2027 en de site is volledig in het Nederlands beschikbaar.
De Belgische grenswaarde voor 1,2-dichloorpropaan ligt zeven keer lager dan de Franse
Voor 1,2-dichloorpropaan bestaat nog geen bindende Europese grenswaarde; die is in voorbereiding. In afwachting daarvan hanteren de lidstaten hun eigen waarde, en die waarden vallen in twee groepen uiteen. België zit op 47 mg/m³ (TGG 8 uur), samen met Spanje, Finland en Ierland rond dezelfde orde van grootte. Frankrijk, Oostenrijk en Denemarken hanteren 350 mg/m³, Noorwegen 185 mg/m³.
Dat verschil is relevant voor elke preventieadviseur in een organisatie met een buitenlands moederbedrijf. Interne normen worden vaak overgenomen uit een groepsbeleid dat elders is opgesteld, en wie een Franse of Oostenrijkse groepsnorm klakkeloos toepast in een Belgische vestiging, werkt met een waarde die hier zeven keer te hoog ligt. Het landenoverzicht op de fiche maakt die controle in twee minuten mogelijk. Dat sluit aan bij een spanning die ik eerder beschreef in het artikel over REACH en welzijnsbeleid: de bescherming van werknemers tegen chemische risico’s steunt op meerdere sporen die niet altijd gelijk lopen.
Het risico zit in het moment waarop een gesloten systeem opengaat
De fiche over 1,2-dichloorpropaan bevat een vaststelling die verder reikt dan die ene stof. De productie verloopt volledig in gesloten systemen, en de blootstelling ontstaat wanneer die systemen opengaan voor onderhoud, inspectie of reiniging. In de praktijk betekent dit dat een risicoanalyse die vertrekt van de normale bedrijfsvoering het werkelijke blootstellingsmoment mist.
Datzelfde patroon zien we bij chroom VI, bij asbest in gebouwenbeheer en bij lasrook. De taken met de hoogste piekblootstelling zijn zelden de dagelijkse productietaken. Ze worden bovendien geregeld uitgevoerd door derden, wat ook de informatieplicht bij werken met derden in beeld brengt.
Drie fiches beschrijven geen afzonderlijke stof, maar een blootstellingsvorm
Leerstof, siliciumcarbidevezels en VOS hebben geen eigen CAS-nummer waarop men een inventaris kan bouwen. Ze komen niet met een veiligheidsinformatieblad de werkplaats binnen, want ze ontstaan tijdens het proces of vormen een mengsel dat per situatie verschilt. Wie een inventaris van kankerverwekkende agentia opbouwt vanuit productetiketten, mist ze systematisch.
De Roadmap voegde deze categorieën bewust toe, in lijn met de bredere beweging rond procesgegenereerde carcinogenen. Het advies van de Nederlandse Gezondheidsraad om álle houtstof als kankerverwekkend te behandelen en de Nederlandse inspectiegids over lasrook wijzen in dezelfde richting. Beide besprak ik eerder in juni.
De fiches besparen vooral tijd in het voorbereidend werk
Een fiche vervangt de risicoanalyse niet. Ze bekort wel het opzoekwerk dat eraan voorafgaat, en levert materiaal dat rechtstreeks bruikbaar is in overleg. Vier concrete toepassingen:
- Vergelijk voor elke CMR-stof in uw inventaris de Belgische grenswaarde met het landenoverzicht op de fiche, en ga na of interne normen uit een buitenlands groepsbeleid stammen.
- Neem onderhoud, reiniging en inspectie op als afzonderlijke taken in de risicoanalyse chemische agentia, ook wanneer het proces in een gesloten systeem verloopt.
- Vul de inventaris aan met procesgegenereerde blootstellingen zoals leerstof, lasrook, houtstof en VOS-mengsels, waarvoor geen veiligheidsinformatieblad bestaat.
- Gebruik de Nederlandstalige fiche als bijlage bij de informatie aan derden en als basis voor een toolboxgesprek; ze is geschreven op het niveau van de uitvoerende medewerker.
Jaarlijks krijgen ongeveer 120.000 mensen in de Europese Unie kanker door blootstelling op het werk. In december besprak ik de bevraging waaruit blijkt dat bijna de helft van de Europese werknemers in een gewone werkweek met minstens één kankerverwekkende risicofactor in contact komt. De elf nieuwe fiches veranderen dat cijfer niet, maar ze verkleinen wel het excuus dat de informatie moeilijk vindbaar was.
De volledige reeks van 45 fiches staat op stopcarcinogensatwork.eu/facts, in het Nederlands, met per stof het landenoverzicht van grenswaarden. Voor wie hun risicoanalyse chemische agentia dit najaar herziet, is dat overzicht het snelste vertrekpunt.
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
