Van de Europese werknemers met wisselende begin- en einduren heeft 34 procent geen enkele zeggenschap over die uren; de organisatie legt ze vast. Dat cijfer staat in Working anytime, anywhere: The quality of working time in the EU, het rapport dat Eurofound recent publiceerde op basis van de Europese enquête naar de arbeidsomstandigheden van 2024. Eurofound meet flexibiliteit en autonomie als twee aparte dingen, en de uitkomsten lopen ver uiteen.
Over de hele Europese werknemerspopulatie bepaalt de organisatie bij 61 procent het uurrooster zonder ruimte voor aanpassing. Nog eens 9 procent mag kiezen tussen enkele vaste roosters die de organisatie oplegt. Een kwart heeft glijdende uren binnen bepaalde grenzen, en 6 procent bepaalt de werktijd volledig zelf. Wisselende uren zeggen op zich dus weinig over de vraag wie ze kiest.
Lees ook: Hoe voorspelbaarheid en controle over je uren het verschil maken
Het beleidsdebat gaat over de groep die al zeggenschap heeft
Bij wie uitsluitend op de bedrijfslocatie werkt, ligt het uurrooster in 76 procent van de gevallen vast zonder aanpassingsmogelijkheid. Bij voltijdse telewerkers is dat 15 procent. Telewerk en zeggenschap over de eigen tijd hangen dus sterk samen. Het aandeel Europese werknemers dat minstens af en toe van thuis werkt, steeg tussen 2015 en 2024 van 8 naar 22 procent (covid, of course). In België kwam er in die periode 22 procentpunt bij, een van de sterkste stijgingen in de Unie.
De beleidsaandacht volgt die groei. Telewerkbeleid, hybride kaders en het recht op deconnectie gaan over mensen die hun werk over de dag kunnen spreiden. De grootste groep in het personeelsbestand valt daarbuiten.
Wie onregelmatig werkt, botst bijna drie keer zo vaak op een slechte thuiscombinatie
Eurofound koppelt de organisatie van de arbeidstijd aan concrete uitkomsten. Van de werknemers met weinig regelmaat in hun uren zegt 29 procent dat die uren slecht passen bij hun gezins- of sociale verplichtingen. Bij veel regelmaat is dat 10 procent. Voor stress loopt het verschil van 34 naar 18 procent, voor slaapproblemen van 28 naar 18 procent.
Contact buiten de werkuren blijft de factor met het sterkste negatieve verband met de werk-privébalans. Wie dagelijks gecontacteerd wordt, meldt in 36 procent van de gevallen een slechte combinatie. Bij wie nooit gecontacteerd wordt, is dat 10 procent. Ook 17 procent van wie enkel op de bedrijfslocatie werkt, wordt maandelijks of vaker buiten de uren gecontacteerd.
Sinds 2015 verbeterde de arbeidstijd van telewerkers, die van de andere groep niet
Eurofound stelt een duidelijke verbetering vast voor werknemers in telewerk tegenover 2015. Ze werken minder vaak in hun vrije tijd, hebben vaker autonomie en houden vaker voldoende rust tussen twee werkdagen. Bij wie enkel op de bedrijfslocatie werkt, bleef die verbetering op de meeste indicatoren uit. Het aandeel flexibele roosters zonder autonomie bleef tussen 2015 en 2024 stabiel.
Die roosters komen vaker voor in laag- en middengeschoolde functies. Eurofound spreekt van een arbeidstijdkloof die samenhangt met scholingsniveau en beroepsgroep. Hooggeschoolden hebben meer autonomie en werken vaker lange dagen. Wie lager geschoold is, heeft minder autonomie en krijgt vaker versnipperde uren. De kloof in telewerk tussen beide groepen werd sinds 2015 breder.
De bruikbare vraag is wie het rooster vastlegt en hoe lang op voorhand
Voor wie het arbeidsorganisatiebeleid bepaalt, verschuift daarmee de meting. Het aantal telewerkdagen zegt weinig over de kwaliteit van de arbeidstijd in de rest van de organisatie. Vier ingrepen liggen op beleidsniveau:
- Deel het personeelsbestand in naar zeggenschap over de werktijd in plaats van naar telewerkdagen. Vier categorieën volstaan: rooster volledig opgelegd, keuze tussen enkele vaste roosters, glijdende uren binnen grenzen, en volledig zelf bepaald.
- Leg vast hoeveel dagen op voorhand een uurrooster bekend is en hoeveel dagen op voorhand een wijziging wordt aangekondigd. Meet vervolgens hoe vaak die termijn niet gehaald wordt.
- Neem de regelmaat van de uren op als indicator naast de verzuim- en verloopcijfers, per afdeling en per functiegroep.
- Behandel de werklast als een aparte beslissing. Eurofound koppelt een hoge werklast rechtstreeks aan werken in de vrije tijd, onvoldoende rust en onvoorspelbare uren, ook zonder telewerk.
Lees ook: Werk en privé lopen meer door elkaar, maar werknemers vinden dat ok
De winst van tien jaar flexibilisering is ongelijk verdeeld. Ze kwam terecht bij de groep die ook zonder beleid al invloed had op de eigen agenda. Voor het deel van het bestand dat de flexibiliteit ondergaat, veranderde er tussen 2015 en 2024 weinig. Hoeveel dagen op voorhand ligt het uurrooster in uw organisatie vast voor die tweede groep?
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
