Het Belgische platform voor online risicoanalyse (OiRA) wint terrein, zo stelt een nieuw rapport van de EU-OSHA. Sinds de introductie in 2013 groeide het aantal tools én gebruikers gestaag. De succesformule? Een wettelijk verankerde aanpak, strategische samenwerking en heldere, sectorgerichte tools voor micro- en kleine ondernemingen. Toch blijven er ook knelpunten. Tijd voor een blik achter de schermen van dit digitale preventie-instrument.
Aantal geregistreerde gebruikers per kwartaal van januari 2013 tot januari 2025.
OiRA: wat en voor wie?
OiRA staat voor Online Interactive Risk Assessment. De tool werd ontwikkeld op Europees niveau om vooral kleinere bedrijven te helpen bij het identificeren en aanpakken van werkgerelateerde risico’s. In België is OiRA verankerd in het KB Welzijn op het Werk en biedt het praktische ondersteuning bij risicoanalyse in vijf domeinen: veiligheid, gezondheid, psychosociale belasting, ergonomie en hygiëne.
➡️ Kent jouw organisatie de OiRA-tools al? En nog belangrijker: gebruikt men ze effectief?
Maandelijks aantal nieuwe risicoanalyses voor alle 35 OiRA-tools die tussen januari 2013 en januari 2025 zijn gelanceerd.
Waarom OiRA werkt in België
1. Wettelijke verankering
OiRA-tools zijn afgestemd op de Belgische welzijnswetgeving. Sommige, zoals de tool voor dienstboden, zijn zelfs expliciet opgenomen in de codex. Door hun juridische robuustheid zijn de tools ook bruikbaar tijdens inspecties en audits.
2. Sectorale samenwerking
Tools worden niet in een ivoren toren ontwikkeld. Werkgevers- en werknemersorganisaties, inspectiediensten, externe preventiediensten én sectorale experten werken mee. Daardoor zijn de tools herkenbaar, toepasbaar en gedragen.
3. Slimme promotie
Met centrale platformen zoals uwrisicoanalyse.be en gerichte promotiecampagnes (inclusief stickers, brochures en socialemediakalenders) wordt OiRA onder de aandacht gebracht. Vooral vanaf 2021 zorgde dat voor een forse stijging in het aantal gebruikers.
Impact in cijfers
-
17.000+ gebruikers en 30.000+ risicoanalyses sinds 2013.
-
Toptools: OiRA Kantoorwerk, OiRA Bouw en OiRA Houtbewerking.
-
Vooral kleine ondernemingen (\<50 werknemers) maken gebruik van het platform.
-
Toch wordt slechts bij 1 op 5 analyses minstens 70% van de vragen beantwoord.
➡️ Hoe kunnen we gebruikers begeleiden om niet alleen risico’s te herkennen, maar ook acties te ondernemen?
Praktijkervaringen en lessen
-
Gebruikerservaring: Eens ingelogd, zijn de meeste gebruikers blijkbaar laaiend enthousiast. “Waarom heb ik dit niet eerder ontdekt?”, klinkt het vaak volgens het rapport.
-
Werkvloerbetrokkenheid: Nieuwigheden zoals de multiuserfunctie en valideringsopties versterken de samenwerking met externe diensten PBW én met medewerkers.
-
Onderbenutting: Veel KMO’s kennen het instrument niet of gebruiken het slechts na een incident of inspectie. De tool mag dan wel laagdrempelig zijn, de drempel om eraan te beginnen blijft reëel.
Wat betekent dit voor jou als preventieadviseur of HR?
-
Zet OiRA proactief in bij risicoanalyses, vooral in sectoren waar weinig expertise voorhanden is.
-
Stimuleer samenwerking tussen interne en externe diensten, met OiRA als gezamenlijke werktool.
-
Gebruik OiRA ook als sensibiliseringsmiddel: het nodigt uit tot dialoog, overzicht en eigenaarschap.
-
Laat de tool mee-evolueren: geef feedback, promoot nieuwe functies en volg de updates.
Waarom die lage voltooiingsgraad?
Men heeft me gevraagd om niet alleen om te blijven informeren over nieuwe wetgeving en evoluties, maar ook om af en toe opnieuw mijn mening te delen. En ook al ben ik voorzichtiger geworden dan vroeger, ik kan het effectief niet laten om toch even een kanttekening te plaatsen bij dit rapport (ik voel me relatief veilig om dit te doen, de meesten geraken waarschijnlijk toch niet tot aan deze alinea 😏).
Ik heb de tool zelf al een paar keer uitgeprobeerd, en hoewel ik de opbouw degelijk en goed doordacht vind, blijft het geheel toch bijzonder uitgebreid. Zelf heb ik noch de tijd, noch het geduld om me door alle teksten te worstelen en de tientallen (honderden?) vragen te beantwoorden.
Blijkbaar ben ik daar niet alleen in. Zoals eerder aangehaald: slechts bij 1 op de 5 analyses wordt minstens 70% van de vragen beantwoord. Nog eens 15,8% haalt een “gemiddeld” niveau (meer dan 10% ingevuld). Maar het merendeel – 62,7% – blijft steken onder de 10%. Dat roept toch vragen op. Kunnen we dan echt spreken van een doorslaand succes?
Mijn indruk: het rapport straalt vooral goednieuwsshow uit. De kritische bedenkingen worden niet genegeerd, maar wél erg lichtjes omcirkeld. En een cijfer dat ik bijvoorbeeld mis: hoeveel van die analyses worden echt volledig ingevuld? Als 21,5% tot 70% geraakt, dan gok ik dat minder dan 5% echt hélemaal afgewerkt is.
Bon, ik wil niet overkomen als de klassieke brompot, dus ik hou het hierbij. Terug naar de neutrale weergave: hieronder een overzicht van de argumenten die gegeven worden waarom zoveel risicoanalyses onvolledig blijven.
Voltooiing van de risicoanalyse per specifieke OiRA-tool.
-
Oriëntatiegebruik: Veel gebruikers loggen in om “even te kijken”; een soort digitale verkenning. Sommigen gebruiken de tool als checklist of om zichzelf te informeren, zonder de vragen echt in te vullen. Zelfs dat wordt al geregistreerd als een ‘gestarte analyse’.
-
Gebrek aan tijd en opvolging: Vooral in micro-ondernemingen is er geen dedicated preventieadviseur. De zaakvoerder start de tool, maar strandt halverwege tussen de telefoons, leveringen en personeelsproblemen. Geen kwaad opzet, wél realiteit.
-
Complexiteit van sommige modules: Voor een bakker of kapper zijn ergonomie of brandrisico’s nog te vatten. Maar psychosociale risico’s? Daar lopen velen vast, ook al is de tool correct opgebouwd.
-
Geen verplichting tot afwerking: OiRA is vrijblijvend. Er is geen “verplichte validatie” of ingebouwde reminderfunctie. Zonder opvolging (bv. door een externe dienst PBW) blijft het al te vaak bij een goedbedoelde start.
Tot slot
OiRA is meer dan een digitale checklist. Het kan een hefboom zijn voor participatie, overzicht en actie. Maar net als bij een veiligheidsbril geldt: hij werkt pas als je hem effectief opzet.
Wil je meer lezen? De case-study van de EU-OSHA is te downloaden via deze link.
