Zes medewerkers van de luchthaven van Frankfurt liepen deze zomer malaria op zonder ooit in een malariagebied te zijn geweest. Twee van hen zijn overleden. Het is een Duits verhaal met een Belgische voorgeschiedenis. In de Europese literatuur staat België op de tweede plaats voor luchthavenmalaria, en in september 2020 stierven hier twee mensen aan een infectie die vrijwel zeker via Zaventem of Melsbroek is binnengekomen.
Negentien Belgische gevallen, en niet alleen bij luchthavenpersoneel
Een systematische review in Eurosurveillance bracht de Europese gevallen samen. Van 145 gevallen uit negen landen werden er 105 geteld als luchthavenmalaria, 32 als bagagemalaria en acht als het een of het ander. Frankrijk meldde 52 gevallen van luchthavenmalaria, België 19 en Duitsland 9. De helft van de patiënten woonde of werkte in of nabij een internationale luchthaven, op gemiddeld 4,3 kilometer.
Die gemiddelde afstand telt voor wie de blootgestelde groep moet afbakenen. Het platformpersoneel staat vooraan, maar de mug stopt niet aan de perimeter. Bij bagagemalaria reist ze mee in de koffer en steekt ze iemand ver van de luchthaven.
Lees ook: Chikungunya: wat u moet weten als uw medewerkers naar risicogebieden reizen
Eén mug, twee doden, vijf kilometer van de startbaan
Op 29 september 2020 kwam een tachtiger met obesitas en hypertensie op de spoeddienst van een perifeer ziekenhuis, met diarree, kortademigheid en 38,7 °C koorts. De patiënt ging ondanks antibiotica en ondersteunende behandeling snel achteruit en overleed de dag nadien aan refractaire shock. Pas toen bij een tweede patiënt malaria werd vastgesteld, viel de diagnose retrospectief: ernstige falciparum-malaria, met een parasitemie van 8% bij opname.
Het uitbraakonderzoek wees een besmette exotische Anopheles aan, binnengebracht via de internationale luchthaven van Brussel of de militaire luchthaven Melsbroek. Beide patiënten woonden op vijf kilometer van die luchthavens. Genoomanalyse plaatste de herkomst van de parasiet in Gabon of Kameroen. De twee parasieten bleken identiek door afstamming, wat wijst op één mug die haar bloedmaaltijd onderbrak.
Frankfurt kende dit al in 2019, in 2022 en in 2023
In oktober 2019 werden op Frankfurt twee luchthavenmedewerkers ernstig ziek met falciparum-malaria. Bij beiden duurde het meer dan een week voor de diagnose gesteld werd. Ze hadden gewerkt in dezelfde servicehal waar toestellen uit drie endemische landen in Sub-Saharisch Afrika stonden, en een van hen had muggenbeten opgemerkt. In 2022 volgde opnieuw een cluster op dezelfde luchthaven.
Volgens het Robert Koch Institut dateert het vorige Duitse geval van luchthavenmalaria van 2023, ook in Frankfurt. De huidige patiënten werden volgens het RKI ziek tussen 4 en 6 juli 2026, op één na, die midden augustus volgde. Er staan intussen muggenvallen op de site, en de gevangen exemplaren worden genetisch onderzocht door het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen om soort en herkomst te bepalen.
Lees ook: Chikungunya en andere muggenziekten rukken op in Europa
Desinsectisatie van toestellen bestaat, en de vraag is of ze werkt
Op veel vluchten uit tropische en malaria-endemische landen verstuift het cabinepersoneel bij vertrek routinematig insecticide, volgens richtlijnen van de WHO. Volgens Jo Lines, hoogleraar malariabestrijding en vectorbiologie aan de LSHTM, wijzen sporadische gevallen van luchthavenmalaria erop dat die maatregel niet volledig effectief is geweest. De review komt tot dezelfde vraag en beveelt aan bestaande maatregelen zoals desinsectisatie te toetsen op naleving en doeltreffendheid.
Vier maatregelen die vóór het volgende zomerseizoen rond kunnen zijn
- Bepaal welke functies in de buurt komen van toestellen uit endemische gebieden: platformpersoneel, bagage- en vrachtafhandeling, cabinereiniging, technisch onderhoud.
- Geef die medewerkers de boodschap mee dat ze hun arts vertellen waar ze werken. Fraport deed precies dat, om te helpen dat werknemers het juiste onderzoek en de juiste behandeling krijgen.
- Leg vast wat er gebeurt bij koorts zonder duidelijke oorzaak: dezelfde dag contact met de arbeidsarts, en een dikke druppel of sneltest zonder afwachten.
- Agendeer het punt in het CPBW, samen met de vraag aan de exploitant over desinsectisatie en muggenmonitoring, en neem de blootstelling op in de risicoanalyse biologische agentia.
De meeste gevallen doen zich voor tussen juni en september, wanneer de temperatuur de overleving van een meegereisde mug begunstigt. Wie de boodschap pas in juli verspreidt, is laat.
Lees ook: Zakenreizen naar risicogebieden: wat zegt de Codex over jouw rol als preventieadviseur?
Wat de vertraging kost
Malaria staat op geen enkele Belgische luchthaven bovenaan de risicoanalyse. Negentien geregistreerde gevallen en twee doden bij Zaventem tonen wel dat de kans niet nul is. De tijd tussen de eerste koorts en de eerste test is het enige deel van deze keten dat een werkgever zelf kort kan houden.
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
