De Hoge Gezondheidsraad (HGR) heeft deze maand haar aanbevelingen over chikungunya-vaccinatie bijgewerkt. Dat is niet alleen nieuws voor reisartsen. Wie als werkgever medewerkers naar tropische bestemmingen stuurt, of wie in een laboratoriumomgeving werkt waar met het virus wordt omgegaan, heeft hier een duidelijke verantwoordelijkheid. Het advies brengt ook nieuwe inzichten over de beschikbare vaccins en hun veiligheidsprofiel, inclusief ernstige bijwerkingen die tot ziekenhuisopname en overlijden hebben geleid.
Chikungunya is geen vakantiekwaal: ook beroepsmatige blootstelling is een risico
Chikungunya is een virusinfectie die wordt overgedragen via de Aedes-mug en voorkomt in tropische en subtropische gebieden, met uitbraken in Midden- en Zuid-Amerika, Afrika en Zuidoost-Azië. In 2025 werden wereldwijd circa 486.000 gevallen gemeld, waarvan de meeste in Brazilië, Cuba en de Indische Oceaan. In België steeg het aantal geïmporteerde gevallen in 2025 naar 130, een sterke stijging ten opzichte van de 14-15 gevallen per jaar in 2023 en 2024.
De ziekte begint acuut met koorts en ernstige gewrichtspijn, die bij 25 tot 75 procent van de patiënten maanden of zelfs jaren aanhoudt. Chronische gewrichtsklachten na een infectie zijn eerder regel dan uitzondering. Voor medewerkers die intensief moeten werken tijdens of na een zakenreis, is dat een niet te onderschatten risico op langdurige uitval.
Naast reizende medewerkers zijn ook laboratoriummedewerkers die werken met het levende chikungunya-virus een specifieke risicogroep. Voor hen geldt een expliciete vaccinatieaanbeveling in het HGR-advies.
Twee vaccins beschikbaar, met sterk uiteenlopende veiligheidsprofielen
Er zijn momenteel twee vaccins goedgekeurd voor gebruik in België voor personen vanaf 12 jaar. Ixchiq (een levend verzwakt vaccin) is beschikbaar sinds 2025. Vimkunya (een virus-like particle vaccin, vergelijkbaar in technologie met het HPV-vaccin) wordt verwacht in het tweede kwartaal van 2026.
Het verschil tussen beide vaccins is vanuit een preventieoogpunt belangrijk. Ixchiq heeft een uitgebreid veiligheidsdossier opgebouwd, maar ook een problematische geschiedenis. Na meldingen van ernstige bijwerkingen schortte het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) in mei 2025 tijdelijk het gebruik op voor personen van 65 jaar en ouder. Die schorsing werd nadien opgeheven, maar vervangen door een sterke waarschuwing: bij mannen van 65 jaar en ouder en bij mensen met ongecontroleerde chronische aandoeningen (hart- en vaatziekten, diabetes, nieraandoeningen) werden ernstige reacties gemeld, waaronder encefalopathie, ziekenhuisopnames en drie overlijdens. Op het moment van publicatie van het HGR-advies is ook een geval van ernstig bijwerkingen bij een jongere volwassene zonder gekende comorbiditeiten nog in onderzoek.
De HGR adviseert Ixchiq dan ook niet te gebruiken bij personen van 60 jaar of ouder, bij kwetsbare personen en bij mensen met meerdere of ongecontroleerde chronische aandoeningen. Het vaccin is ook gecontra-indiceerd bij zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en immuungecompromitteerde personen. Vimkunya heeft dit soort bezwaren vooralsnog niet, al is de post-marketingervaring beperkter.
Wanneer is vaccinatie aanbevolen?
Vaccinatie wordt aanbevolen voor medewerkers die reizen naar een gebied met een actief uitbraakrisico. Dat is het hoogste risiconiveau. Daarnaast raadt de HGR aan vaccinatie te overwegen bij:
- Reizen van meer dan drie maanden naar gebieden met een matig risico;
- Frequent reizende medewerkers waarbij de cumulatieve blootstelling vergelijkbaar is;
- Medewerkers met onderliggende aandoeningen die het risico op ernstige symptomen verhogen.
Vaccinatie is niet geïndiceerd voor reizen naar gebieden met een laag circulatieniveau, zoals Frankrijk of Italië, ook al circuleert het virus daar lokaal. Wie eerder een laboratoriumbevestigde infectie doormaakte, wordt geacht levenslange immuniteit te hebben en hoeft niet gevaccineerd te worden.
Het vaccin moet minimaal veertien dagen voor vertrek worden toegediend. Dat is een logistiek aandachtspunt voor werkgevers die zakenreizen plannen: vaccinatie vergt vooruitplannen, niet een bezoek aan de huisarts de dag voor vertrek.
Wat betekent dit voor de werkgever?
De werkgever heeft een algemene welzijnsverplichting ten aanzien van medewerkers die beroepsmatig worden blootgesteld aan gezondheidsrisico’s, ook op buitenlandse dienstreizen. Dat betekent concreet:
- Risicoanalyse op bestemmingsniveau. Breng in kaart naar welke regio’s medewerkers reizen. Gebieden met een actieve chikungunya-uitbraak vereisen een andere aanpak dan een congres in Parijs. Gebruik hiervoor actuele informatie, de HGR verwijst naar www.wanda.be van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen als referentie voor up-to-date risicokaarten.
- Individuele beoordeling voor kwetsbare profielen. Medewerkers van 60 jaar of ouder, zwangere medewerkers, mensen die borstvoeding geven en immuungecompromitteerden mogen het levend verzwakt vaccin Ixchiq niet ontvangen. Als zij toch naar een risicogebied moeten reizen, wacht dan op Vimkunya of bespreek dit met de arbeidsarts of een erkende reismedische kliniek.
- Tijdig plannen. Veertien dagen voor vertrek is het minimum. Bij medewerkers die Ixchiq niet mogen ontvangen en wachten op Vimkunya (verwacht in Q2 2026), moet de reisplanning hierop worden afgestemd.
- Bijwerkingen serieus nemen. Medewerkers die na vaccinatie met Ixchiq symptomen ontwikkelen die lijken op een chikungunya-infectie (koorts, gewrichtspijn, vermoeidheid) moeten worden doorverwezen naar medische zorg. Zeker bij personen met onderliggende aandoeningen kunnen deze reacties snel verergeren.
- Laboratoriummedewerkers expliciet opnemen in de risicoanalyse. Wie werkt met het levende chikungunya-virus valt onder de aanbeveling voor vaccinatie. Dit is een specifieke categorie die de HGR met name benoemt.
Chikungunya is geen exotisch detail in het welzijnsbeleid. Voor organisaties met internationaal reizende medewerkers of laboratoria die met het virus werken, vraagt dit om een concrete plaatsbepaling in de risicoanalyse en het vaccinatiebeleid.
