Het Franse instituut INRS waarschuwt in een recente nieuwsbrief voor de arbeidsrisico’s van werken in de buurt van elektrische netwerken (bovengronds of ondergronds). Elk jaar eisen zulke werken in Frankrijk gemiddeld tien mensenlevens. De meeste slachtoffers zijn niet eens elektriciens, maar medewerkers uit de bouw, landbouw, groenonderhoud of telecom. De oorzaak? Een gebrek aan voorbereiding, opleiding en bewustzijn van het onzichtbare gevaar. In dit artikel zet ik de belangrijkste lessen en aanbevelingen op een rij.
Onzichtbaar gevaar, reële impact
Of het nu gaat om gevelrenovatie onder een luchtlijn, het planten van boordstenen boven een ondergrondse leiding of het snoeien van bomen nabij een hoogspanningslijn: het risico op elektrocutie, brand of explosie loert om de hoek. Vaak is er geen fysiek contact nodig: een te korte nadering volstaat al om een elektrische boog (arc) te veroorzaken. De “zone d’amorçage” (= de ontstekingszone) is groter naarmate de spanning hoger ligt.
➡️ Worden er op je werven structureel risicoanalyses uitgevoerd vóór er gestart wordt met werken nabij elektrische netten?
Wie loopt risico? Niet wie je denkt
De meest betrokken sectoren zijn niet de klassieke elektriciteitsbedrijven, maar wel:
-
de bouwsector (bijvoorbeeld kraanwerk, gevel- of dakrenovatie),
-
landbouw en bosbouw (snoeiwerk, rooien van bomen),
-
telecom (vervanging van palen of kabels),
-
en alle werken met zware of hoog reikende machines.
Heel wat werknemers zijn zich niet bewust van de risico’s, net omdat ze niet “elektrisch” werk uitvoeren. En precies daar wringt dus blijkbaar het schoentje.
Drie belangrijke principes: spanningsloos, afstand, bescherming
De Franse regelgeving (verstrengd in 2024 via decreet 2024-552) bevestigt drie fundamentele maatregelen:
-
Spanningsloos maken van lijnen: altijd de voorkeur, tenzij het technisch of operationeel niet anders kan.
-
Respect voor minimale afstanden: 3 meter bij spanningen ≤ 50 kV, 5 meter bij spanningen > 50 kV. Dit geldt zowel voor mensen, machines als lasten.
-
Fysieke bescherming (isolatie, afscherming) als de afstand of spanningsloosheid niet haalbaar is.
Een veelgemaakte fout is het onderschatten van de zone rond een kabel of leiding. Zelfs bij ondergrondse leidingen is er een “zone d’approche prudente” van 0,5 meter die extra voorzichtigheid vereist.
De DT/DICT-procedure: geen papierwerk, maar levenswerk
In Frankrijk is sinds 2012 een centraal digitaal loket actief voor de voorbereiding van werken nabij netwerken. De twee belangrijkste stappen zijn:
-
DT (Déclaration de Travaux): door de opdrachtgever vóór de werken.
-
DICT (Déclaration d’Intention de Commencement de Travaux): door de uitvoerder.
Op basis hiervan worden netwerkbeheerders verwittigd, kunnen zij risicoanalyses uitvoeren en (indien nodig) maatregelen nemen zoals isolatie of verplaatsing van kabels.
Voorbeeld uit de praktijk: Een gevelwerker die werkt aan particuliere woningen laat zijn administratieve assistente systematisch de DT/DICT uitvoeren, met duidelijke vermelding van gebruikte middelen (bv. stelling, hefplatform) en vraagt expliciet bescherming van kabels. Dit verhoogt de veiligheid én het vertrouwen van de opdrachtgever.
Opleiding en AIPR: competentie als barrière tegen risico
Frankrijk verplicht sinds enkele jaren een AIPR (Autorisation d’Intervention à Proximité des Réseaux) voor ontwerpers, werfleiders én operatoren. Het is een bewijs van basiskennis en wordt afgeleverd na een officieel examen.
Belangrijk: deze AIPR vervangt geen elektrische bekwaamheid (habilitation électrique). Die blijft vereist bij mogelijk overschrijden van veiligheidsafstanden of werken in de nabijheid van ondergrondse leidingen.
➡️ Zou het zinvol zijn om ook in België een gelijkaardig certificatiesysteem in te voeren voor wie werkt nabij netten, zelfs zonder elektrisch werk uit te voeren? Of bestaat dit al?
Conclusie: preventie start op plan, niet op de werf
Veel ongelukken hadden voorkomen kunnen worden door betere voorbereiding: duidelijke informatie over de netwerken, correcte inschatting van het werkmilieu en opleiding van betrokken medewerkers. Preventieadviseurs hebben hierin een sleutelrol: als vraagstellers, procesbewakers én motor van verandering.
Wil je meer lezen? Het volledige artikel op de website van het INRS is te lezen via deze link.
