96% van de Amerikaanse bestuurders geeft toe het afgelopen jaar agressief te hebben gereden. Dat blijkt uit een recente studie van de AAA Foundation for Traffic Safety. Agressief rijden is dus niet het uitzonderlijke gedrag van enkele “wegpiraten”, maar een bijna universele menselijke reflex. En dat maakt het meteen ook een thema van preventie en welzijn, niet enkel van verkeersveiligheid.
De studie onderscheidt zeven gedragspatronen die bestuurders als agressief ervaren: risico creëren, proberen voor te kruipen, ruimte stelen, andere bestuurders willen controleren, ongenoegen uiten, reacties uitlokken en (aan het uiterste eind van het spectrum) geweld. Van bumperkleven en overdreven claxonneren tot iemand klemrijden of bedreigen: het hoort allemaal bij dezelfde continuüm van gedrag dat voortkomt uit emotie, stress en context.
Vormen van agressief rijgedrag. Van: Rapport FTS, p. 24.
Waarom we het doen
De onderzoekers bevroegen meer dan 3.000 chauffeurs en voerden acht focusgroepen. De redenen voor agressief rijgedrag bleken opvallend menselijk:
-
haast of tijdsdruk (“ik wil gewoon sneller op mijn bestemming zijn”);
-
angst of bedreiging (“ik moest uit die gevaarlijke situatie weg”);
-
behoefte aan controle in chaotisch verkeer;
-
de drang om “les te geven” aan anderen;
-
wraak of “straf” voor slecht gedrag van anderen.
Motivaties om agressief te rijden. Van: Rapport FTS, p. 58.
Met andere woorden: het zijn vaak rationeel verklaarde irrationele reacties. In de focusgroepen beschreven veel deelnemers hun eigen gedrag als “begrijpelijk” wanneer het door anderen werd uitgelokt, maar “onvergeeflijk” als het omgekeerd gebeurde. Een mooi voorbeeld van cognitieve dissonantie op wielen.
Het doet me denken aan de quote van de beroemde stand-up comedian George Carlin: “Have you ever noticed that anybody driving slower than you is an idiot, and anyone going faster than you is a maniac?“
De kracht van voorbeeldgedrag
De studie toont dat de belangrijkste voorspeller van agressief rijgedrag niet leeftijd, geslacht of voertuigtype is, maar de rijcultuur in de omgeving. Wie omringd is door assertieve of agressieve bestuurders, neemt dat gedrag sneller over. Dat is herkenbaar op onze wegen: in druk verkeer past de één zich aan aan het tempo van de massa, terwijl de ander zich net assertiever gaat gedragen “om niet te worden weggeduwd”.
Het goede nieuws: het omgekeerde werkt ook. Beleefdheid en rij-etiquette blijken beschermende factoren. Bestuurders die beleefdheid belangrijk vinden, vertonen minder agressief gedrag.
Motivaties om af te zien van agressief rijgedrag. Van: Rapport FTS, p. 59.
Agressie als emotioneel fenomeen
De focusgroepen legden bloot dat woede achter het stuur vaak een mengsel is van angst, frustratie, irritatie én een gevoel van macht. Sommigen ervaren zelfs plezier aan “dominantie op de weg”. Anderen voelen zich eerder opgejaagd en onzeker. Interessant is dat velen “road rage” niet enkel als gedrag, maar ook als gevoel benoemen: het moment waarop woede de controle overneemt, ook al wordt die niet in daden omgezet.
Het rapport pleit voor aandacht aan emotieregulatie in verkeersveiligheidsprogramma’s: niet enkel verkeersregels aanleren, maar ook leren omgaan met frustratie en verlies van controle.
Emoties tijdens agressief rijgedrag. Van: Rapport FTS, p. 57.
Wat kunnen werkgevers en preventieadviseurs hiermee?
Voor organisaties met veel pendelaars of dienstverplaatsingen is dit thema niet louter “privégedrag”. Stress, tijdsdruk en emotionele belasting in het verkeer beïnvloeden welzijn, productiviteit en zelfs verzuim. De meeste arbeidsongevallen zijn wegwerkongevallen…
Pragmatische aanbevelingen:
-
Maak “veilig en rustig rijden” onderdeel van welzijnsbeleid. Denk aan sensibilisering rond planning, stress en tijdsdruk.
-
Zet in op voorbeeldgedrag. Leidinggevenden die kalm rijden en ruimte geven, normaliseren dat gedrag in hun teams.
-
Integreer verkeersstress in psychosociale risicoanalyse. Agressie op de weg is ook een uitlaatklep van werkstress.
-
Bied opleiding aan in stress- en emotieregulatie. Een kort traject rond “mindful rijden” of “choose time over tension”, zoals AAA het noemt, kan wonderen doen.
Een spiegel voor elk van ons
We hoeven geen “wegpiraten” te demoniseren, want we zijn het bijna allemaal, af en toe (ik zelf niet, uiteraard). Het echte werk begint bij bewustwording: wat triggert mij achter het stuur, en hoe kan ik anders reageren?
Reflectievraag
Hoeveel van je stressmomenten op het werk beginnen al in de auto? En wat zou er veranderen als je, letterlijk en figuurlijk, wat meer afstand houdt? (waarschijnlijk zou er een BMW in dat gat rijden, maar dat even terzijde…).
