Wie arbeidsongeschikt is erkend, geen arbeidsovereenkomst meer heeft en nog over arbeidspotentieel beschikt, zal zich actief moeten inschakelen in het re-integratietraject. Doet men dat niet (bijvoorbeeld door zich niet tijdig in te schrijven bij de regionale arbeidsbemiddelingsdienst of door zonder geldige reden afwezig te blijven), dan kan de uitkering met 10% worden verminderd.
Met dit ontwerp van koninklijk besluit op voorstel van minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke krijgt de responsabilisering van uitkeringsgerechtigden een concreet financieel gevolg. De maatregel past binnen het bredere kader van “Re-integratie 3.0”.
Geen losse sanctie, maar sluitstuk van een traject
Belangrijk: de 10%-vermindering komt niet uit de lucht vallen. Ze is ingebed in een gestructureerd opvolgsysteem dat de voorbije jaren is uitgebouwd.
Enkele sleutelmomenten:
- Rond week 10 van de arbeidsongeschiktheid ontvangt de betrokkene een vragenlijst van de adviserend arts over factoren die werkhervatting kunnen bevorderen of belemmeren.
- Uiterlijk in de vierde maand volgt een fysiek contact en een eerste inschatting van het arbeidspotentieel.
- In de zevende en elfde maand vinden verdere evaluatiemomenten plaats.
- Daarna volgen periodieke herbeoordelingen bij invaliditeit.
Met andere woorden: tegen de tijd dat een financiële sanctie mogelijk wordt, is er in principe al meerdere keren contact geweest en werd het arbeidspotentieel formeel beoordeeld.
Arbeidspotentieel is geen buikgevoel
De inschatting van het arbeidspotentieel gebeurt gestructureerd. De gerechtigde wordt ingedeeld in één van vier categorieën:
- Spontane werkhervatting verwacht tegen maand zes.
- Werkhervatting medisch niet mogelijk.
- Medische behandeling heeft voorlopig prioriteit.
- Werkhervatting mogelijk mits aanpassingen of begeleiding.
De responsabiliseringsmaatregel zal vooral relevant zijn voor wie in categorie 4 valt: er is potentieel, maar het vereist actie en begeleiding.
De rol van de Terug Naar Werk-coördinator
Een centrale figuur in dit proces is de Terug Naar Werk-coördinator binnen het ziekenfonds. Deze functie is niet vrijblijvend:
- verplichte opleiding in Disability Management,
- jaarlijkse intervisie,
- registratie van alle stappen in een elektronisch dossier.
De coördinator organiseert contactmomenten, ondersteunt de betrokkene in contacten met arbeidsmarktactoren en kan (met akkoord) relevante personen of instanties betrekken.
Wat betekent dit concreet voor het werkveld?
- Minder vrijblijvendheid in externe trajecten: Wanneer een werknemer uit dienst gaat tijdens arbeidsongeschiktheid, stopt de betrokkenheid van de organisatie niet noodzakelijk op beleidsniveau. De externe activering wordt strikter opgevolgd.
- Nood aan heldere communicatie: Als een uitkering kan worden verminderd, is correcte informatie cruciaal. Onduidelijkheid over verplichtingen of contactmomenten kan zware financiële gevolgen hebben.
- Balans tussen druk en draagkracht: Een sanctie van 10% is voor sommige personen aanzienlijk. De kunst wordt om activering niet te herleiden tot sanctionering.
Tot slot
De overheid kiest duidelijk voor meer wederzijdse verantwoordelijkheid. Werkgevers werden al langer aangesproken. Nu wordt ook de uitkeringsgerechtigde expliciet mee in het verhaal geplaatst.
De vraag voor ons als professionals is niet of responsabilisering wenselijk is; die keuze is beleidsmatig gemaakt. De vraag is hoe we ervoor zorgen dat het systeem leidt tot duurzame terugkeer naar werk, en niet tot bijkomende kwetsbaarheid.
Sanctioneren is eenvoudig. Re-integreren blijft mensenwerk.
