Open: Pasted image 20260531103227.png
Nieuw onderzoek bij Noorse zorgmedewerkers, gepubliceerd in de Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, toont aan dat niet zozeer ploegenarbeid op zich, maar wel specifieke roosterkenmerken (korte rusttijden en zeer lange shiften) het risico op incidenten verhogen. Vermoeidheid is hierbij geen randfenomeen, maar een structurele veiligheidsfactor.
Wat onderzocht deze studie precies?
Kysnes en collega’s combineerden objectieve loon- en uurroosterdata met zelfgerapporteerde incidenten bij 1.195 zorgmedewerkers. Die aanpak is bijzonder relevant voor preventieadviseurs: ze brengt ook kleine maar betekenisvolle incidenten in beeld (bijna-ongevallen, schade aan materiaal, zelf toegebrachte letsels) die vaak niet in officiële ongevallenstatistieken terechtkomen.
Vier kernbevindingen, vertaald naar de praktijk
1. Korte rusttijden (“quick returns”) zijn geen detail: Minder dan 11 uur rust tussen twee shiften hing samen met een hoger risico op letsels bij de medewerker zelf. Gemiddeld kwamen zulke korte rusttijden opvallend vaak voor. Herstel heeft tijd nodig, ook in goed georganiseerde teams.
2. Lange shiften (≥12 uur) zijn het meest consistent risicovol: Lange shiften sprongen eruit als de risicofactor: ze gingen samen met meer schade aan medewerkers, patiënten én materiaal. Eén enkele lange shift volstond al om het risico merkbaar te verhogen. Dat maakt dit een bijzonder tastbare hefboom voor preventiebeleid.
3. Nachtarbeid leidt niet rechtstreeks tot meer ongevallen, wel tot gevaarlijke slaperigheid: Nachtshiften waren niet rechtstreeks gelinkt aan meer arbeidsongevallen, maar wel aan vaker indommelen, zowel op het werk als onderweg. Ook daar schuilt dus een sluimerend veiligheidsprobleem, met risico’s die verder reiken dan de werkvloer.
4. Dag- en avonddiensten blijken relatief beschermend: Meer dag- en avonddiensten gingen samen met minder schade aan patiënten en materiaal. Mogelijke verklaringen zijn hogere bezetting, meer ondersteuning en een gunstiger biologisch ritme. Niet alle shiften zijn dus gelijk vanuit veiligheidsperspectief.
Kenmerken ploegenarbeid en arbeidsongevallen. Van: Kysnes et al.
Kenmerken ploegenarbeid en incidenten van indommelen. Van: Kysnes et al.
Wat betekent dit voor preventieadviseurs en HR?
De boodschap is eenvoudig, maar daarom niet per se makkelijk: wie veiligheid wil verbeteren, moet durven sleutelen aan roosters.
- Beperk korte rusttijden als expliciete preventiemaatregel, niet als logistiek compromis.
- Wees uiterst terughoudend met lange shiften; ze zijn efficiënt op papier, maar duur in veiligheidsrisico.
- Neem slaperigheid ernstig, zeker bij nachtwerk en woon-werkverkeer. Dat vraagt aandacht, opvolging en soms ook cultuurverandering.
- Gebruik roosterdata actief in risicoanalyses en evaluaties van arbeidsongevallen.
Tot slot: een reflectieve vraag
We investeren veel in procedures, opleidingen en PBM’s. Maar hoe vaak bekijken we het rooster zelf als een veiligheidsinstrument? Deze studie nodigt uit om dat perspectief te herzien. Soms zit preventie niet in extra regels, maar in simpelweg… voldoende tijd om te herstellen.
