Van 31 internationale richtlijnen over arbeidsrisico’s tijdens de zwangerschap halen er vier een methodologische kwaliteit die volstaat voor gebruik in de praktijk. Dat is de uitkomst van een systematische beoordeling door Martina Lupia en collega’s van het Barcelonese onderzoekscentrum CiSAL, gepubliceerd in Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. Zij beoordeelden elk document met AGREE II, het instrument waarmee de kwaliteit van praktijkrichtlijnen wordt gescoord. Zevenentwintig documenten scoren zwak op het domein dat beschrijft hoe de aanbevelingen tot stand zijn gekomen.
Lees ook: Van automatische werkverwijdering naar doordachte preventie: moederschapsbescherming in het onderwijs herbekeken
Tweeëntwintig documenten beschrijven niet hoe hun aanbevelingen tot stand kwamen
De onderzoekers doorzochten MEDLINE, Embase en CINAHL, aangevuld met de richtlijnenbibliotheken GIN en ECRI en de websites van instellingen en wetenschappelijke verenigingen. Van 1024 referenties bleven 31 documenten over: richtlijnen, standpunten en technische rapporten over werk en zwangerschap. Op het domein “rigor of development” scoorden 22 van die 31 onder de 30 procent. Ze beschrijven niet hoe naar literatuur werd gezocht en niet hoe de aanbevelingen werden geformuleerd. In zeventien documenten blijft ook onduidelijk welk verband er bestaat tussen het aangehaalde bewijs en de aanbeveling.
Die score meet de transparantie van het ontwikkelproces. Ze meet niet of de aanbeveling ook inhoudelijk klopt. De auteurs benadrukken dat zelf: een document met een zwakke methodebeschrijving kan correcte aanbevelingen bevatten, en een methodologisch sterk document kan op verouderd bewijs steunen. Voor wie een dossier moet kunnen verantwoorden, blijft het onderscheid relevant. Bij een ontbrekende methodebeschrijving weet u niet of een aanbeveling steunt op onderzoek, op consensus of op gewoonte.
Vier documenten haalden meer dan 50 procent op dit domein. Twee ervan gaan over ioniserende straling, in de elektrofysiologie en de vaatchirurgie. Een derde behandelt fysiek werk en ploegenarbeid tijdens de zwangerschap, ook de vraag die in de meeste dossiers terugkomt.
Lees ook: Vroeggeboorte en werk: thuiszorg en assemblage scoren hoger dan de chemie
Vierentwintig documenten lezen helder, geen enkel document levert een toepassingsinstrument
Op het domein helderheid van presentatie scoorden 24 van de 31 documenten boven de 50 procent. De aanbevelingen zijn dus meestal begrijpelijk geschreven en herkenbaar gestructureerd. Toepasbaarheid is het zwakste domein: geen enkel document biedt instrumenten om de aanbevelingen ook effectief in de praktijk te brengen, en 26 documenten bevatten geen criteria om de toepassing op te volgen of te auditeren. Ook de betrokkenheid van verschillende disciplines bij het opstellen scoorde laag.
Die combinatie verklaart waarom deze teksten zo vlot circuleren. Wat helder leest, wordt gebruikt. Een ontbrekende methodesectie valt minder op dan een onduidelijke zin. Meer dan de helft van de beoordeelde documenten kreeg van de reviewers een globale kwaliteitsscore van 1 of 2 op 7.
De auteurs leggen ook uit waarom dit meer is dan een academische kwestie. Wanneer richtlijnen geen concreet antwoord geven, valt de beslissing terug op het voorzorgsprincipe. In deze context betekent dat verwijdering van de zwangere werkneemster uit haar werkpost, ook al is dat misschien niet nodig.
Lees ook: Zwangerschapsverzuim is meer dan een individueel probleem
Geen enkele Belgische instelling stond op de lijst van doorzochte bronnen
De onderzoekers doorzochten websites van instellingen in dertien Europese landen, van Finland tot Portugal. België staat er niet bij. Dat bewijst niet dat er geen Belgisch materiaal bestaat, wel dat het hier niet is beoordeeld. Wie in een Belgisch dossier naar een Britse of Spaanse richtlijn grijpt, importeert ook een ander wettelijk kader. De auteurs waarschuwen daar zelf voor: verschillen in wetgeving en in de organisatie van de arbeidsgeneeskunde beperken de overdraagbaarheid.
Wat wel gedeeld is, is de Europese basisverplichting uit richtlijn 92/85/EEG: de werkgever beoordeelt de risico’s en neemt beschermingsmaatregelen. De invulling van die beoordeling is precies wat de onderzochte documenten zwak onderbouwen.
Lees ook: Chemische risico’s tijdens zwangerschap: nood aan duidelijke en ruimere aanpak
De review verandert niets aan de risico’s zelf. Ze verandert wel wat u redelijkerwijs mag verwachten van het document waarop u zich beroept. Van 31 internationale richtlijnen zijn er vier waarvan de weg van bewijs naar aanbeveling na te gaan is. Van de werkverwijderingen tijdens zwangerschap: hoeveel ervan steunden op een vastgestelde blootstelling, en hoeveel op voorzorg bij ontbrekende informatie?
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
