Bijna de helft van alle zwangerschappen in Denemarken tussen 1998 en 2018 ging gepaard met minstens één week afwezigheid van het werk. Dat blijkt uit een grootschalige studie van Begtrup en collega’s (884.616 zwangerschappen). Het mediane aantal weken afwezigheid was acht. Opvallend zijn de enorme verschillen tussen beroepen: waar drie op de vier schilderende werkneemsters uitvielen, bleven vrouwen in STEM-beroepen en universiteitsonderwijs veel langer actief. Het onderzoek legt zo een pijnpunt bloot dat ook voor Belgische werkgevers herkenbaar is: zwangerschap is niet alleen een medische kwestie, maar ook een organisatievraagstuk.
Grote verschillen tussen beroepen en sectoren
De studie toont aan dat beroep en sector bepalend zijn voor de duur en het moment van afwezigheid.
-
Hoog verzuim: schilderwerken (75%), vleesverwerking (68%), schoonmaak en residentiële zorg (>60%).
-
Laag verzuim: STEM-professionals (30%), hoger onderwijs (32%), leidinggevenden en academische beroepen (33–35%).
Hoe fysiek zwaarder en minder voorspelbaar het werk, hoe sneller de uitval. Maar ook in “lichte” jobs blijft het aandeel vrouwen met verzuim aanzienlijk.
Verzuim bij zwangerschap, per beroepsgroep.
Evolutie over de tijd
Interessant is dat de frequentie van zwangerschapsverzuim daalde, maar dat de duur per geval toenam. Met andere woorden: minder vrouwen vallen uit, maar wie uitvalt, blijft langer weg. Voor HR roept dit de vraag op: gaat het om betere preventie, of schuift de problematiek gewoon op naar langere periodes van afwezigheid?
Rode lijn: verzuim ongerelateerd aan zwangerschap. Zwarte lijn: verzuim gerelateerd aan zwangerschap.
Impact voor welzijn en werkvloer
Verzuim tijdens de zwangerschap heeft meerdere lagen:
-
Voor de werknemer: fysieke belasting, mentale stress over collega’s en werkdruk, risico op isolatie bij lange afwezigheid.
-
Voor de werkgever: organisatorische druk, vervangingskosten, hogere werkdruk bij collega’s.
-
Voor het beleid: blijvende ongelijkheid tussen sectoren en risicogroepen, ondanks bestaande beschermingsmaatregelen.
Een werknemer die zich verplicht voelt door te zetten in een fysiek zware job, riskeert zowel de eigen gezondheid als die van het kind. Maar wie té snel uitvalt, kan nadien moeilijker terugkeren. Het evenwicht vinden is dus cruciaal.
Wat kunnen organisaties doen?
De onderzoekers wijzen op de nood aan vroegtijdige, op maat gemaakte aanpassingen. Dat kan gaan van lichter werk, flexibele uurroosters, tot het voorzien van ergonomische hulpmiddelen. Maar minstens even belangrijk is kennis bij leidinggevenden: vaak zijn werkgevers zich onvoldoende bewust van de mogelijkheden én de verplichtingen.
Praktische vragen die HR zich hierbij kan stellen:
-
Hebben we duidelijke procedures om werk aan te passen bij zwangerschap?
-
Worden leidinggevenden hierin ondersteund of blijven ze zelf zoeken naar ad-hoc-oplossingen?
-
Bieden we voldoende alternatieve taken of vangnetten, zodat medewerkers niet onnodig lang uitvallen?
Enkele reflecties voor HR en preventie
-
Zwangerschap = werkbaarheidsvraagstuk: het gaat niet alleen om ziekte, maar om de match tussen werk en veranderde belastbaarheid.
-
Blik op timing: investeren in aanpassingen in de eerste maanden kan latere lange afwezigheden vermijden.
-
Durf sectorgericht te werken: wat nodig is in de zorg, de bouw of de industrie, verschilt sterk van wat speelt in het hoger onderwijs of in een kantooromgeving.
-
Blijf het gesprek voeren: elke zwangerschap is anders; standaardoplossingen bestaan niet.
Slot
Het Deense onderzoek bevestigt wat veel organisaties intuïtief al wisten: zwangerschapsverzuim is geen marginaal verschijnsel, maar een structurele realiteit. Het is ook geen individueel falen van werknemers, maar een systeemvraagstuk. Wie als HR-professional of preventieadviseur écht werk wil maken van duurzame loopbanen, kan hier niet omheen.
Misschien de belangrijkste vraag om jezelf te stellen: als iemand in mijn team morgen een zwangerschap meldt, weten wij dan hoe we de job meteen werkbaar kunnen maken?
Wil je meer weten? Het wetenschappelijk artikel is te downloaden via deze link.
