Vorige week publiceerde ik in een artikel cijfers van Co-Prev over re-integratietrajecten, waarbij ik opmerkte dat er een verschuiving is naar de nieuwe procedure van medische overmacht. Dit is een verandering van de oudere beslissingen, die nu via aparte procedures verlopen. De nieuwe cijfers leidden tot wat opschudding, met aandacht in de media en reacties van verschillende partijen. De term ‘ontslagmachine’ is hierbij weer gevallen, een term die ik onnodig dramatisch en eerlijk gezegd misleidend vind.

Een paar jaar geleden heb ik al gewezen op een soortgelijk patroon, toen ik aangaf dat re-integratietrajecten slechts het topje van de ijsberg zijn. Veel van deze trajecten eindigen in ontslag om medische redenen, maar interessant is dat twee derde van deze aanvragen door de werknemers zelf werd geïnitieerd. Het is ook belangrijk om te weten dat minder dan 10% van alle re-integraties via deze officiële trajecten verlopen; de meeste zijn officieuze re-integraties, via bezoeken voorafgaand aan de werkhervatting of werkhervattingsonderzoeken. Meer dan 80% van deze trajecten leiden tot een advies van tijdelijke ongeschiktheid, met vaak een halftijdse progressieve hervatting. En zelfs bij een definiteive ongeschiktheid wordt vaak een oplossing in de onderneming gevonden. Minder dan 5% van àlle re-integraties leiden tot een ontslag om medische redenen.

Deze herhaalde discussie frustreert me, omdat ik weet dat de betrokkenen, die ik persoonlijk ken, gedreven zijn en het beste voor hebben. Er is wantrouwen ontstaan, wat niet helpt bij het aanpakken van de onderliggende problematiek.

Ik wil ook mijn eigen bias erkennen. In het verleden heb ik me sterk uitgesproken en voelde ik me persoonlijk aangevallen door termen als ‘ontslagmachine’. Ik wil benadrukken dat noch ik, noch mijn collega-arbeidsartsen ooit vanuit een dergelijke verfoeilijke motivatie hebben gehandeld. Er zijn effectief werkgevers die minder oog hebben voor re-integratie, maar velen proberen wel degelijk alles wat mogelijk is.

Nu, wat ik in het verleden misschien ook te weinig heb benadrukt: we mogen niet uit het oog verliezen dat zowel de officiële als de officieuze re-integratietrajecten slechts een deel van het geheel zijn. Met meer dan een half miljoen langdurig zieken in België, zijn er velen die zelfs geen traject starten. Dit is een groeiend probleem, vergelijkbaar met klimaatverandering, waarbij de focus op kleine aspecten zoals de officiële re-integratietrajecten en de nu aparte procedure medische overmacht (waarvan de absolute aantallen niet toegenomen zijn) het grotere probleem van stijgend ziekteverzuim kan overschaduwen.

Deze trend is niet beperkt tot België. In landen als Nederland en Frankrijk zie ik ook stijgende verzuimcijfers, met stress en burn-out als sterk groeiende oorzaken. We moeten dus samenwerken om deze uitdagingen aan te gaan, in plaats van elkaar te beschuldigen. Discussies over de details van re-integratietrajecten zijn als debatten over papieren rietjes terwijl de CO2-niveaus stijgen.

Er is een probleem, en samen moeten we oplossingen vinden. Dit vereist samenwerking en dialoog, niet conflict. Ik roep sociale partners en experts op om gezamenlijk aan een oplossing te werken. Dit is de enige manier om het onderliggende probleem effectief aan te pakken.