PFAS in gewasbeschermingsmiddelen: een genuanceerd beeld voor preventieadviseurs
Created on 2025-04-13 08:12
Published on 2025-04-21 06:00
Hoewel PFAS vaak geassocieerd worden met milieuproblemen, is het belangrijk om het specifieke gebruik in gewasbeschermingsmiddelen correct te duiden en te onderscheiden van andere toepassingen. De FOD Volksgezondheid publiceerde hierover een stand van zaken, aangevuld met een overzichtelijke FAQ.
Wat zijn PFAS?
PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn synthetische stoffen die ontworpen zijn om hittebestendig, water- en vuilafstotend of chemisch stabiel te zijn. Door hun brede toepassing zijn ze wereldwijd aanwezig in het milieu. Er bestaat echter verwarring over deze verzamelnaam: de risicoprofielen van PFAS variëren sterk. Zo verschillen polyfluoralkylstoffen, die soms als werkzame stof in gewasbescherming worden gebruikt, structureel en toxicologisch van de perfluoralkylstoffen die vaak in milieuschandalen genoemd worden.
Hoe groot is het aandeel van PFAS in de landbouw?
In België wordt jaarlijks ongeveer 8330 ton PFAS gebruikt. Minder dan 5% daarvan is afkomstig van werkzame stoffen in gewasbeschermingsmiddelen; het aandeel van andere PFAS-ingrediënten ligt onder de 0,01%.
Gebruik in gewasbeschermingsmiddelen
PFAS worden in een beperkt aantal gewasbeschermingsmiddelen gebruikt, voornamelijk vanwege hun bijdrage aan een langdurige werking. Begin 2024 bevatte de Belgische markt 32 werkzame stoffen die volgens de ruime definitie als PFAS gelden. Verschillende van deze stoffen zijn intussen verboden of worden uitgefaseerd, zoals tritosulfuron, flufenacet en flurtamone.
Naast werkzame stoffen kunnen ook hulpstoffen PFAS bevatten. In België zijn dit slechts drie stoffen in vijf producten. Eén ervan is inmiddels aangemeld bij de EU met het oog op een verbod. De hoeveelheden die via deze middelen in het milieu terechtkomen zijn beperkt.
Risico voor mens en milieu
De veiligheid van gewasbeschermingsmiddelen wordt strikt geëvalueerd. Werkzame stoffen moeten voldoen aan Europese toelatingscriteria die rekening houden met toxiciteit, persistentie en bioaccumulatie. Stoffen die als “zeer persistent en zeer bioaccumulerend” (vPvB) worden geclassificeerd, worden uitgesloten.
Een aandachtspunt is het afbraakproduct TFA (trifluorazijnzuur), dat uit sommige werkzame PFAS-stoffen kan ontstaan. TFA is zeer persistent, maar wordt momenteel als weinig toxisch beschouwd. Wel loopt een Europese herbeoordeling van de toxiciteit. De resultaten worden eind 2025 verwacht.
Europees en nationaal beleid
De Europese Unie werkt aan een algemeen verbod op PFAS, met uitzonderingen voor toepassingen waarvoor een streng toelatingskader bestaat, zoals gewasbeschermingsmiddelen. Tegelijk zijn er reeds grenswaarden vastgelegd voor PFAS in drinkwater en voedingsmiddelen.
België volgt deze regelgeving en ondersteunt de Europese aanpak. Tot de definitieve besluitvorming voert België geen bijkomende nationale verboden in voor werkzame stoffen. Voor hulpstoffen wordt gewacht op opname van PFAS op de lijst van verboden ingrediënten via EU-regelgeving.
Een reactie achterlaten