Het Nederlanse RIVM ontwikkelde recent een digitale tool die toelaat na te gaan of een stof onder de PFAS-definitie van de OESO valt, en dus beschouwd wordt als een Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS). Hoewel de tool primair bedoeld is voor het Nederlandse beleid, is deze ook bruikbaar voor Belgische preventieadviseurs: PFAS-grondslagen zijn internationaal, de blootstellingsrisico’s zijn grensoverschrijdend, en de regelgeving is steeds meer convergerend.
PFAS: chemisch handig, maatschappelijk onhandig
PFAS (Per- en polyfluoralkylstoffen) zijn een groep synthetische stoffen met water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Ze worden gebruikt in tal van industriële processen en consumententoepassingen, van brandblusschuim tot coatings. Maar ze zijn ook persistent, bioaccumuleerbaar en vaak toxisch; drie eigenschappen die hen classificeren als ZZS.
Sinds 2024 beschouwt het OSPAR-verdrag de volledige PFAS-groep als prioritair actiepunt. Die OSPAR-lijst wordt ook in België gebruikt als bron voor identificatie van ZZS onder VLAREM en andere milieuwetgeving. De Vlaamse overheid werkt bovendien aan een eigen aanpak rond PFAS-emissies, onder druk van milieuschandalen en Europese regelgeving.
Waarom deze tool ook in België bruikbaar is
Hoewel deze PFAS-tool ontwikkeld is door en voor Nederland, zijn er meerdere redenen waarom Belgische preventieadviseurs er vandaag al praktisch nut van kunnen hebben:
-
Grensoverschrijdende chemische producten: Leveranciers en producten circuleren Europees. De tool laat toe om snel te controleren of een CAS-nummer of molecuulstructuur onder de internationale PFAS-definitie valt.
-
Voorbereiding op toekomstige Belgische wetgeving: De kans is reëel dat ook België (net als Nederland) de PFAS-groep explicieter gaat onderbrengen in het ZZS-beleid en rapportageverplichtingen. Deze tool biedt alvast een voorproefje op hoe dat er in de praktijk uit kan zien.
-
Ondersteuning bij risicoanalyse en substitutie: Preventieadviseurs krijgen almaar meer vragen over het gebruik van fluorhoudende stoffen. De tool helpt om snel objectieve info aan te reiken aan aankoop, R&D of productie.
-
Ook bruikbaar voor milieucoördinatoren: In bedrijven waar preventie en milieu geïntegreerd worden aangepakt, helpt de tool bij de voorbereiding van aangiftes of meldingen over gevaarlijke stoffen en lozingen.
Hoe werkt het?
De ZZS-PFAS-tool werkt eenvoudig:
-
U voert een CAS-nummer of SMILES-code in.
-
De tool checkt of de chemische structuur voldoet aan de officiële OECD-definitie van PFAS.
-
Bij een match wordt de moleculaire structuur getoond, met markering van de PFAS-fragmenten.
Let wel: de tool bevestigt enkel of de stof een PFAS is volgens OECD-criteria – niet of het een ZZS is om andere redenen (zoals carcinogeniteit of hormoonverstoring). Hiervoor blijft de ZZS-lijst of een toxicologisch onderzoek aangewezen.
Een voorbeeld. Ik heb het CAS-nummer van Perfluoroctaanzuur (PFOA) ingegeven.
Concreet gebruik op de werkvloer
Stel: een leverancier stelt een nieuwe reiniger voor “zonder PFOS maar met verbeterde fluorperformance”. Klinkt veilig? Niet noodzakelijk. Met deze tool check je eenvoudig of de stof alsnog onder PFAS valt, en dus aanleiding geeft tot bronaanpak, substitutie of bijzondere maatregelen.
Of je wil een oude veiligheidsfiche actualiseren: de CAS-nummers controleren via de tool geeft je snel een indicatie van mogelijke risicovolle stoffen die je best verder onderzoekt.
Tot slot: een hulpmiddel, geen eindverantwoordelijkheid
Zoals altijd geldt: digitale tools ondersteunen, maar vervangen niet de professionele inschatting van de preventieadviseur. Gebruik dit soort hulpmiddelen als vertrekpunt voor verder onderzoek, overleg en beleidsadvies. De blootstellingsimpact en preventiemaatregelen blijven altijd contextgebonden.
Waar vind je de tool?
-
ZZS-lijst Nederland (nuttige referentie voor interpretatie)
