De Hoge Gezondheidsraad (HGR) publiceerde in maart 2026 bijgewerkte aanbevelingen over de Belgische vaccinatiestrategie tegen mpox. De aanleiding is concreet: eind 2025 doken voor het eerst gevallen op van clade Ib-transmissie in Spanje, Italië, Portugal en Nederland zonder aantoonbare link met endemische regio’s. Die verspreiding via seksuele netwerken betekent een nieuwe fase in de mpox-epidemiologie. Voor ondernemingen met gezondheidswerkers of reizende medewerkers is het nuttig om te weten wat er verandert en voor wie.
Wat is mpox?
Mpox is een infectieziekte veroorzaakt door het mpoxvirus, een DNA-virus verwant aan het pokken- en koepokvirussen. De ziekte kenmerkt zich door koorts, hoofdpijn, spierpijn, lymfeklierzwelling en een karakteristieke blaasjesuitslag die evolueert van maculae naar pusten voor ze korsten vormt. De incubatietijd bedraagt typisch zeven tot veertien dagen. Ernstige ziekte komt vooral voor bij immuungecompromitteerde personen en (in lage-inkomenslanden) bij kinderen en zwangere vrouwen.
Het virus bestaat in twee grote varianten: clade I (historisch endemisch in Centraal-Afrika) en clade II (West-Afrikaanse origine), die zich verspreidden via seksuele netwerken tijdens de uitbraak van 2022. De nieuwe clade Ib, die in 2024 opdook, vertoont meer genetische variatie dan zijn voorganger en heeft inmiddels ook in Europa tot lokale transmissie geleid.
Pre-expositievaccinatie richt zich op drie groepen: frequent wisselende partners, humanitaire werkers en hoogrisicoreiïzigers
De strategie van de HGR draait rond gerichte pre-expositieprofylaxe (PrEP) en post-expositieprofylaxe (PEP). Pre-expositievaccinatie is bedoeld voor drie groepen:
- Personen met frequent wisselende seksuele partners (MSM, sekswerkers, transgenderpersonen met risicogedrag) – de kerngroep, op basis van zelf-attestatie, geen documentatie vereist.
- Humanitaire en gezondheidszorgmedewerkers die afreizen naar endemische regio’s (DRC, Burundi, CAR, Rwanda, Uganda) en daarbij direct patiëntcontact hebben of onder ongecontroleerde hygiënische omstandigheden werken. Vertrek minstens zes weken voor de afreis met het vaccinatieschema.
- Reizigers met geplande hoog-risicoseksuele activiteiten, ongeacht de bestemming. Dit is dezelfde epidemiologische risicogroep als de primaire doelgroep in België.
Gewone toeristen naar endemische regio’s vallen niet automatisch onder de aanbevelingen. Vaccinatie wordt voor hen enkel case-by-case overwogen als een infectioloog het “absoluut noodzakelijk” acht op basis van individuele medische risicofactoren.
Post-expositievaccinatie werkt het best binnen vier dagen, maar beschermt nog tot veertien dagen na blootstelling
Wie in nauw contact is geweest met een bevestigd, waarschijnlijk of verdacht mpox-geval, komt in aanmerking voor PEP. Dat geldt voor seksuele contacten in de voorbije twee weken, huishoudelijke contacten en gezondheidszorgwerkers met gedocumenteerde blootstelling (zoals een naaldprikincident na letselpunctie of contact met onbeschermde slijmvliezen).
De HGR beveelt aan om al te vaccineren voor de laboratoriumbevestiging van het indexgeval als mpox sterk vermoed wordt. De bescherming is het grootst wanneer de vaccinatie binnen vier dagen na blootstelling plaatsvindt. Tussen vier en veertien dagen kan vaccinatie nog de ernst van de ziekte beperken. Voor immuungecompromitteerde contacten gelden specifieke modaliteiten: subcutane toediening van de volle dosis (0,5 ml) en een volledige reeks.
Het MVA-BN-vaccin beschermt goed tegen ziekte en opname, maar antistoffen verdwijnen snel na vaccinatie
Het gebruikte vaccin is MVA-BN (Imvanex/Jynneos), een niet-replicerend vaccin dat veilig is voor immuungecompromitteerde personen. Zwangerschap, immuunsuppressie en hiv zijn geen absolute contra-indicaties. De enige absolute contra-indicatie is een ernstige allergische reactie op een vorige dosis of op bestanddelen van het vaccin.
De effectiviteit na twee doses wordt op basis van meta-analyse geschat op 82% (95% BI: 72-92%). Dat is indrukwekkend, maar er is een belangrijk voorbehoud: antistoffen dalen snel. Bij personen zonder vroegere pokkeninfectie of -vaccinatie zijn de neutraliserende antistoffen na zes tot zeven maanden terug op basisniveau. Belgische cohortedata tonen dat slechts 4% van de gevaccineerden na acht maanden nog detecteerbare neutraliserende antistoffen heeft.
Dat klinkt verontrustend, maar recente Australische data nuanceren het beeld: twee jaar na de tweede dosis vertoonden volledig gevaccineerden nog steeds 89% minder kans op ziekenhuisopname. Klinische bescherming lijkt dus langer aan te houden dan de antistoftiter doet vermoeden, vermoedelijk dankzij geheugen-B-cellen en cellulaire immuniteit. Desondanks beveelt de HGR geen boosterdoses aan bij het brede publiek, omdat bewijs voor bijkomend klinisch voordeel vooralsnog ontbreekt.
Vaccinatie verloopt via de twaalf hiv-referentiecentra, geïntegreerd in bestaande consultaties
De HGR kiest bewust voor een aanpak die aansluit bij bestaande zorginfrastructuur. Vaccinatie gebeurt in de twaalf hiv-referentiecentra, aanverwante reisklinieken en via gemeenschapsorganisaties die werken met sekswerkers. Het idee is dat mpox-vaccinatie wordt aangeboden tijdens reguliere raadplegingen (een PrEP-consult, een hiv-follow-up, een soa-screening) zonder aparte campagne op te zetten.
Voor Belgische organisaties met medewerkers die reizen naar endemische regio’s of er humanitaire opdrachten uitvoeren, betekent dit: verwijs tijdig door naar een reiskliniek verbonden aan een hiv-referentiecentrum. Het vaccinatieschema vereist twee doses met een interval van minstens 28 dagen, en volledige bescherming wordt twee weken na de tweede dosis bereikt. Dat betekent dat wie over zes weken vertrekt, vandaag al moet beginnen.
Voor preventieadviseurs: beroepsmatige blootstelling is zeldzaam maar niet nul
In goed uitgeruste zorgsettings met correcte persoonlijke beschermingsuitrusting blijft beroepsmatige mpox-transmissie zeldzaam. De internationale consensus reserveert routinevaccinatie voor laboratoriummedewerkers die orthopoxvirussen hanteren en personeel van infectieziekteafdelingen dat bevestigde of verdachte gevallen behandelt.
Naaldprikincidenten na letselpunctie vormen wel een gedocumenteerd beroepsrisico. Wie als preventieadviseur procedures rond letsels en besmettelijk materiaal beheert in een zorgsetting, doet er goed aan te controleren of de blootstellingsprotocollen mpox expliciet opnemen. De HGR stelt: bij gedocumenteerde blootstelling is post-expositievaccinatie aangewezen, inclusief registratie van de blootstellingsdetails.
Voor gezondheidszorgwerkers die afreizen naar endemische regio’s geldt een individuele risicoafweging. Het label “humanitaire missie” is op zich onvoldoende om vaccinatie te rechtvaardigen. Een kortdurende technische consultatie in een kantoor in een hoofdstad heeft een ander risicoprofiel dan een meervoudige veldopdracht in een druk gezondheidszorgcentrum in de DRC.
Wat kunt u morgen al doen?
- Controleer of uw bedrijf medewerkers uitzendt naar endemische regio’s (DRC, Burundi, CAR, Rwanda, Uganda) of naar contexten met hoog blootstellingsrisico. Zo ja, neem contact op met een reiskliniek verbonden aan een hiv-referentiecentrum en plan vaccinatie minstens zes weken voor vertrek.
- Integreer mpox expliciet in uw blootstellingsprotocollen voor zorginstellingen. Denk aan procedures rond letselpunctie, PBM-gebruik bij verdachte gevallen en meldingsplicht.
- Informeer medewerkers in de doelgroepen over de beschikbaarheid van pre-expositievaccinatie. Het zelf-attestatiemodel betekent dat er geen medische documentatie nodig is: de drempel is bewust laag gehouden.
- Bespreek het risicoprofiel van reizende medewerkers niet alleen op basis van bestemming maar ook op basis van geplande activiteiten en contactpatronen.
Het advies van de HGR is geen reden tot ongerustheid, maar een gepaste herijking op basis van veranderende epidemiologie. De nieuwe clade Ib-verspreiding buiten Afrika vraagt om gericht handelen; niet voor iedereen, maar wel voor wie er echt mee in aanraking kan komen. Voor werkgevers betekent dit vooral: weet wie in uw organisatie in aanmerking komt, en zorg dat de weg naar vaccinatie niet langer duurt dan de infectie.
