Nieuwe onderzoeksresultaten tonen aan dat het mentaal welzijn van werknemers na een arbeidsongeval een belangrijke voorspeller is voor hun terugkeer naar werk – zelfs als er geen diagnose van een mentale aandoening werd gesteld.

Duale kijk op mentale gezondheid

De studie, gepubliceerd in het Journal of Occupational Rehabilitation, gebruikte het “complete state” of duale continuüm-model van mentale gezondheid. Dit model maakt onderscheid tussen:

• Mentale aandoeningen (zoals angst of depressie), en

• Positieve mentale gezondheid (zoals geluk, zingeving en sociale verbondenheid).

Bij 1.132 werknemers in Ontario, 18 maanden na een arbeidsongeval, werden zowel diagnosegegevens als indicatoren van mentaal welzijn bevraagd.

Vier mentale gezondheidsprofielen

Er werden vier klassen van mentale aandoeningen en drie klassen van mentaal welzijn geïdentificeerd.

Vier klassen van mentale aandoeningen (MI-classes)

Deze zijn gebaseerd op de aanwezigheid en timing van gediagnosticeerde mentale aandoeningen:

🔹 MI Class 1 – Hoogste prevalentie van mentale aandoeningen na het ongeval (8%)

• 52% had een stemmingsstoornis en 45% een angststoornis na het ongeval.

• Ook relatief veel diagnoses van vóór het ongeval.

• Deze groep rapporteerde het meeste pijn, medicatiegebruik, en financiële moeilijkheden.

🔹 MI Class 2 – Hoogste prevalentie van mentale aandoeningen vóór het ongeval (10%)

• 52% had een stemmingsstoornis en 37% een angststoornis vóór het ongeval.

• Matig aantal nieuwe diagnoses na het ongeval.

• Ook hier veel signalen van bijkomende gezondheidsproblemen en langdurige uitval.

🔹 MI Class 3 – Lage prevalentie van mentale aandoeningen (42%)

• Slechts een kleine minderheid had een diagnose, zowel voor als na het ongeval.

• Deze groep is gemiddeld gezien ‘gezond’, maar niet per se florissant in welzijn.

🔹 MI Class 4 – Laagste prevalentie van mentale aandoeningen (40%)

• Quasi geen gediagnosticeerde stoornissen voor of na het ongeval.

• Wordt beschouwd als de ‘meest robuuste’ groep qua psychische gezondheid.

Drie klassen van mentaal welzijn (PMH-classes)

Deze zijn gebaseerd op zelfrapportering over levensvreugde, interesse, energie, rust en verbondenheid:

🟣 PMH Class 1 – Languishing (14%)

• 27% voelde zich nooit gelukkig, 76% voelde zich vaak neerslachtig.

• Slechte score op alle welzijnsdimensies: emotioneel, psychologisch én sociaal.

• Deze groep ervaarde de meeste pijninterferentie, het minst werkhervatting, en het langste ziekteverzuim.

🟡 PMH Class 2 – Matig mentaal welzijn (25%)

• Gemiddelde scores op sociaal en psychologisch welzijn.

• Nog relatief goed qua levensvreugde, maar meer kwetsbaarheid op andere domeinen.

• Deze groep bevindt zich ‘tussenin’ en zou gebaat kunnen zijn bij lichte ondersteuning.

🟢 PMH Class 3 – Flourishing (61%)

• Hoog op alle domeinen: 98% voelde zich recent gelukkig, geïnteresseerd en tevreden.

• Laag pijnniveau, weinig medische opvolging nodig, betere terugkeer naar werk.

• Deze groep functioneert veerkrachtig ondanks het doorgemaakte letsel.

Samengevat:

• 18% vertoonde duidelijke symptomen van mentale aandoeningen.

• 14% bevond zich in de categorie “languishing”, wat staat voor een laag niveau van mentaal welzijn.

• 61% werd geclassificeerd als “flourishing”: een sterke mentale gezondheid.

Deze profielen overlappen slechts gedeeltelijk. Zo waren er ook personen zonder diagnose die toch een laag mentaal welzijn ervaarden.

Impact op re-integratie en verzuimkosten

De verschillen tussen de groepen zijn aanzienlijk:

• Werknemers met languishing welzijn ontvingen gemiddeld 27 dagen langer een uitkering en $1.500 meer dan wie flourishing was.

• Ze meldden meer pijn, meer slaaptekort, en meer gebruik van opioïden zoals oxycodon.

• Ze hadden minder kans om na 18 maanden opnieuw aan het werk te zijn.

Ook bij werknemers met een mentale aandoening waren de uitkeringsduur en de gezondheidskosten hoger, vooral wanneer dit gepaard ging met laag mentaal welzijn.

Aandachtspunten voor preventieadviseurs

Preventieadviseurs kunnen een sleutelrol spelen door mentaal welzijn breder te bekijken dan enkel diagnosen. Let op signalen zoals:

• Lage energie of levensvreugde,

• Zwak sociaal netwerk,

• Of langdurige pijn zonder duidelijke medische oorzaak.

Aanbevelingen:

• Overweeg welzijnsmetingen in re-integratietrajecten.

• Werk multidisciplinair, met aandacht voor psychosociale ondersteuning.

• Informeer werkgevers over het belang van een ondersteunende terugkeercontext.

Conclusie

Deze studie bevestigt dat mentale gezondheid geen alles-of-nietsverhaal is. Ook zonder diagnose kunnen werknemers worstelen. Door in te zetten op het versterken van mentaal welzijn, kunnen re-integratietrajecten niet alleen sneller, maar ook duurzamer verlopen.

Bron

Dobson KG et al. Uncovering mental health profiles of workers with a physically disabling injury or illness using the complete state mental health framework. Journal of Occupational Rehabilitation. 2024 epub ahead of print.