Een nieuw rapport van het Nederlands onderzoeksinstituut TNO toont aan dat blootstelling aan zonlicht en kankerverwekkende stoffen op het werk een significante rol speelt bij het ontstaan van kanker. Preventieadviseurs hebben hierin een sleutelrol, ook in België.
Werkgerelateerde kanker: feiten en cijfers
In 2021 werden in Nederland 126.717 nieuwe kankerdiagnoses geregistreerd bij mensen van 25 jaar en ouder. Volgens een grootschalige studie van TNO in opdracht van KWF Kankerbestrijding (het Koninklijk Wilhelmina Fonds voor de Nederlandse Kankerbestrijding) zijn minstens 3932 van deze gevallen (3,1%) rechtstreeks toe te schrijven aan beroepsmatige blootstellingen. Bij mannen is dit aandeel 5,5%, bij vrouwen 0,5%.
De belangrijkste blootstellingen die zijn onderzocht:
-
UV-straling van zonlicht
-
Asbest
-
Kristallijn silica (kwartsstof)
-
Dieselmotoremissies
-
Schilderwerk (blootstelling aan verfstoffen)
-
Laswerk (blootstelling aan lasrook en UV-straling)
Verschil tussen cijfers 3932 en 7108 kankerdiagnoses
Omdat het me zelf in eerste instantie niet geheel duidelijk was, bij deze nog even een duiding over deze twee cijfers.
- 3932 gevallen (3,1%)
Dit cijfer heeft betrekking op:
-
alle invasieve kankers,
-
exclusief basaalcelcarcinoom van de huid,
-
bij mensen van 25 jaar en ouder in 2021.
Dit komt overeen met de officiële definitie van “kanker” volgens de Nederlandse Kankerregistratie (NKR). Basaalcelcarcinoom wordt hier niet meegeteld omdat:
-
het zelden levensbedreigend is,
-
vaak in de eerstelijnszorg wordt behandeld,
-
en daardoor niet volledig geregistreerd wordt.
- 7108 gevallen (grafiek)
Dit getal omvat:
-
de 3932 invasieve kankers zoals hierboven,
-
plus de 3111 gevallen van basaalcelcarcinoom,
-
plus de 65 gevallen van melanoom van het oog en enkele andere zeldzame vormen die niet altijd in het totaal van de invasieve kankers worden opgenomen in officiële statistieken.
Dit bredere cijfer geeft een vollediger beeld van de werkelijke ziektelast door beroepsmatige blootstelling, maar het is niet hetzelfde als het officiële kankerincidentiecijfer volgens de standaarddefinitie van de NKR.
UV-straling: grootste veroorzaker van werkgerelateerde kanker
De belangrijkste boosdoener is UV-straling door zonlicht, goed voor:
-
1720 gevallen van plaveiselcelcarcinoom
-
3111 gevallen van basaalcelcarcinoom
Vooral beroepen zoals timmerlieden, metselaars, loodgieters, glazenwassers, postbezorgers en landbouwers lopen verhoogd risico. De relatieve risico’s voor huidkanker variëren van 1,43 tot 1,77 afhankelijk van het type.
Asbest en silica: dodelijke erfgenamen van het verleden
Ondanks het verbod op asbest sinds 1993 is de impact nog steeds groot. In 2021 ging het om:
-
1406 kankergevallen door asbest, vooral longkanker en mesothelioom
-
233 gevallen van longkanker door kwartsstof (silica)
Mesothelioom blijft een “signatuurtumor” voor asbestblootstelling, met naar schatting 85% van de gevallen bij mannen gerelateerd aan werk. Silicablootstelling kwam vooral voor bij metselaars, bouwvakkers en tuinbouwers.
Dieseluitstoot, schilderen en lassen: vaak vergeten risico’s
Dieselmotoremissies veroorzaakten naar schatting 187 gevallen van longkanker. Het ging onder andere om:
-
Monteurs van motorvoertuigen
-
Goederenverladers
-
Taxichauffeurs en vrachtwagenbestuurders
Ook schilder- en laswerk dragen bij:
-
Schilderwerk: 156 gevallen van longkanker, 83 van blaaskanker
-
Laswerk: 201 gevallen van longkanker, 11 van melanoom van het oog
Wat betekent dit voor de preventieadviseur?
De studie benadrukt het belang van tijdige interventie. Als preventieadviseur kun je bijdragen via:
1. Actieve risico-inventarisatie
Zorg dat beroepsmatige blootstelling aan UV-straling en kankerverwekkende stoffen opgenomen wordt in de RI&E. Gebruik job-exposure matrices (JEM’s) en gegevens uit historisch werkverleden indien beschikbaar.
2. Gerichte preventiemaatregelen
Voorzie in collectieve en persoonlijke bescherming zoals:
-
Uv-beschermende kledij en zonnecrème voor buitenwerkers
-
Stofafzuiging, ventilatie en ademhalingsbescherming bij blootstelling aan fijnstof of rook
3. Bewustmaking en opleiding
Voorzie opleiding over risico’s van carcinogene stoffen en UV-straling. Licht werknemers in over het belang van tijdige detectie en medische opvolging.
4. Beleidsadvies
Adviseer werkgevers over hun zorgplicht en wettelijke verplichtingen. Volg wijzigingen in de Codex en Europese wetgeving op.
En in België?
Naar aanleiding van het TNO-rapport kan ook de Belgische context niet buiten beschouwing blijven. In België staat een herziening van het gezondheidstoezicht op stapel, waarbij de nadruk meer komt te liggen op de begeleiding van langdurig zieke werknemers naar re-integratie, met een centrale rol voor de arbeidsarts.
Het is echter van groot belang dat de preventieve opdracht van de arbeidsarts niet naar de achtergrond verdwijnt. Het Nederlandse onderzoek illustreert duidelijk hoe belangrijk het is om structurele aandacht te blijven besteden aan primaire en secundaire preventie van werkgerelateerde gezondheidsrisico’s.
Kanker door beroepsblootstelling is grotendeels te voorkomen, mits er blijvend wordt geïnvesteerd in vroegtijdige risicodetectie en preventiemaatregelen op de werkvloer.
Conclusie: kanker op het werk is geen toeval, maar vaak te voorkomen
Werkgerelateerde kanker treft jaarlijks duizenden mensen, in België net als in Nederland. Door systematisch te werken aan blootstellingsreductie, voorlichting en opvolging, kunnen preventieadviseurs samen met werkgevers een wezenlijk verschil maken.
Bron
KWF Kankerbestrijding – Jaarlijks minstens 7.000 kankerdiagnoses door blootstelling op werk
