Het is net zomer, maar het Departement Zorg heeft een nieuw rapport gepubliceerd over de herfstvaccinatiecampagne tegen COVID-19 (en griep) van vorig jaar. Deze werd grotendeels succesvol uitgerold, maar riep ook belangrijke vragen op over communicatie, distributie en vaccinatiemoeheid.
Hoewel de basis robuust was, bleken timing, communicatie en logistiek kwetsbaar bij piekbelasting en beperkte houdbaarheid. De evaluatie van het Departement Zorg biedt nuttige inzichten voor beleidsmakers én mensen op het terrein.
Een strategie met nuance
De aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad voor 2024-2025 bleven grotendeels gelijk, met één opvallende wijziging: gezonde zwangere vrouwen werden niet langer automatisch tot de covid vaccinatiegroep gerekend. Alleen zij met comorbiditeiten of hoogrisicozwangerschap kregen nog een sterke aanbeveling. Deze verfijning vraagt wel om een doordachte communicatie, want “twijfel” laat zich snel vertalen naar “ik laat het wel”.
Daarnaast werd opnieuw gekozen voor een simultane griep- en covidvaccinatie in oktober. Een logische beslissing, maar een gesynchroniseerde logistiek is dan wel heel belangrijk. Spoiler: dat bleek easier said than done.
Communicatie: veelkleurig en soms te laat
De communicatiecampagne werd opgedeeld per doelgroep: actieve 65-plussers, hulpbehoevende 80-plussers en zorgpersoneel kregen elk hun eigen visuals en slogans. De campagneslogans bleven positief en uitnodigend, zonder te moraliseren.
De materialen waren beschikbaar via de website en de Logo’s (nu “Gezondheidsmakers”), maar de timing was opnieuw een struikelblok. Lokale besturen gaven aan dat de materialen te laat beschikbaar waren om breed te verspreiden via hun eigen kanalen. En dat is jammer: wat baat een affiche als het prikmoment al voorbij is?
➡️ Idealiter worden de materialen uiterlijk in juni beschikbaar gesteld, en wordt in rustiger jaren gekozen voor hergebruik i.p.v. herontwikkeling.
Distributie: vaccins mogen dan wel ontdooien, processen niet
Hoewel Vlaanderen extra vaccins bestelde (tot 2 miljoen dosissen), bleef de levering een pijnpunt. Vooral bij de opstart liep de wachttijd op tot 8,4 werkdagen; fors langer dan de beoogde 5 tot 6 dus. Dat leidde tot organisatorische onzekerheid bij artsen, apothekers en woonzorgcentra.
De gemiddelde leveringstermijnen gedurende de eerste 15 weken van de campagne.
Ondanks de investering in een in-house labelprinter (om snellere labeling na ontdooiing mogelijk te maken), bleef de impact op levertijd beperkt. Wel werd het labelproces accurater.
Een ander knelpunt was het fractioneren van vials. Apothekers mogen dit wettelijk wel, artsen niet; dat bleek niet bij iedereen duidelijk.
➡️ Zou een eenduidiger en eenvoudiger systeem voor alle vaccinatoren niet efficiënter zijn? Just asking.
Vaccinatoren: artsen stabiel, apothekers in opmars
Uit de cijfers blijkt een duidelijke trend: apothekers nemen steeds actiever deel aan de vaccinatie. In 2024 plaatsten ze meer bestellingen (frequenter, maar kleiner), wat wijst op een fijnmaziger aanbod. Bij artsen bleef het aantal bestellers stabiel, maar het aantal bestellingen en dozen daalde licht.
Aantal registraties covidvaccins in Vaccinnet per leeftijdsgroep.
Vaccinatiemoeheid: begrijpelijk, maar niet onoverkomelijk
Zowel burgers als zorgverleners vertonen tekenen van vaccinatiemoeheid. De Hoge Gezondheidsraad publiceerde haar advies dit jaar pas eind oktober; te laat voor velen om hun campagnes nog aan te passen. Zonder heldere onderbouwde communicatie in de zomer, verdwijnt de sense of urgency snel.
Om dat op te vangen, werden onder meer podcasts (“Doorprikt”), video’s en getuigenissen ingezet – hierin werden enkele hardnekkige mythes “doorprikt” (haha). Goed bedoeld en van hoge kwaliteit, maar met beperkte impact zonder centrale uitnodiging of structureel gesprek met de doelgroep.
➡️ Werkgever: durf het gesprek over vaccinatiebeleid opnieuw op te nemen met medewerkers. Niet alleen over covid en niet enkel over prikken, maar over bredere gezondheidsdoelen. Vaccinatie is niet enkel een nuttig doel op zich, maar ook een middel tot veerkracht en zelfdeterminatie.
Naar een duurzame vaccinatiestrategie
De aanbevelingen uit de evaluatie zijn helder: zet in op vroege communicatie, duidelijkere afspraken over rollen, realistischer logistieke processen en structurele ondersteuning van vaccinatoren. Overweeg ook een track & trace-systeem voor vaccins en een uitnodigings- en herinneringsmodule in Vaccinnet 2.0.
Voor organisaties biedt dit kansen om preventiebeleid verder te verankeren. Denk aan het opnemen van vaccinatie in het jaarlijks gezondheidsaanbod, overleg met arbeidsarts en het beschikbaar stellen van locatie en tijd voor vaccinatie op het werk.
Conclusie: laat het geen herfstroutine worden
Vaccinatiecampagnes blijven een essentieel onderdeel van preventie; niet alleen tegen ziektes, maar ook tegen uitval en kwetsbaarheid. Maar als we deze jaarlijkse prikken reduceren tot administratieve verplichtingen, verliezen we draagvlak.
De kunst is om vaccinatie relevant te houden: op maat, goed getimed, met zinvolle ondersteuning. En ja, met ruimte voor nuance en gezonde scepsis: voor wie is welk vaccin relevant?
De herfst mag dan terugkeren, maar de aanpak hoeft niet telkens opnieuw te beginnen.
Het rapport heb ik via mail doorgekregen, ik vermoed dat het weldra ook wel op de website van het Departement Zorg zal verschijnen. De podcast “Doorprikt” is te beluisteren via deze link.
