De correctionele rechtbank in Antwerpen veroordeelde reinigingsbedrijf Group Peeters tot 24.000 euro boete voor het dodelijk arbeidsongeval van onderaannemer Axel Cap (26). Wat de rechtbank het bedrijf verweet: een risico-inschatting die niet werfgebonden was, en werkinstructies die te algemeen bleven om een voorzienbaar gevaar te keren. De directe oorzaak was chemisch (achtergebleven kalk die met water reageerde in een silo die als leeg gold), maar de rechtbank legde het gewicht bij de voorbereiding van de werf.
Achtergebleven kalk maakte van een routineklus een chemisch incident
Op 11 maart 2023 voerden Cap en een collega reinigingswerken uit bij een waterzuiveringsinstallatie op de Umicore-site in Hoboken. Tijdens het werk aan een kalksilo kwam achtergebleven kalk in contact met water. De reactie die volgde bouwde zoveel druk op dat een tankwagen bezweek en ontplofte. Cap werd door de drukgolf weggeslingerd, raakte zwaargewond en overleed twee weken later in een brandwondencentrum.
De chemie hierachter is geen randgeval. Ongebluste kalk reageert met water in een sterk warmte-ontwikkelende reactie, met stoom- en drukopbouw als gevolg. Een installatie die als “leeg” of “buiten dienst” geldt, is daarmee niet automatisch vrij van reactief residu. Dat een silo of tank op papier leeg staat, zegt weinig over wat er fysiek nog op de bodem ligt. De controle op restinhoud vóór een natte reiniging ontbrak.
Een algemene risicoanalyse dekt de specifieke werf niet vanzelf af
De rechtbank omschreef de tekortkoming als een gebrekkige werfgebonden risico-inschatting, gecombineerd met onvoldoende concrete instructies over de te volgen werkmethode. Veel organisaties beschikken over een algemene risicoanalyse en een generieke reinigingsprocedure. Het risico in Hoboken zat echter niet in “reinigen” als categorie, maar in deze silo, dit residu en deze methode. Een analyse die niet afdaalt naar dat concrete niveau, mist het gevaar dat het ongeval veroorzaakte.
Volgens het vonnis bestaan veiligheidsvoorschriften om te verhinderen dat een voorzienbaar risico uitmondt in menselijk leed. Op die plek schoten de waarborgen tekort. De rechtbank oordeelde dat de nalatigheden de veiligheidscultuur binnen de onderneming hebben verzwakt en zo mee de omstandigheden creëerden waarin het ongeval kon gebeuren. Dat is een strengere lezing dan “het was een ongelukkige samenloop”: de rechtbank plaatst de oorzaak bij een controleerbaar tekort in de voorbereiding.
Umicore werd vrijgesproken, de uitvoerende werkgever niet
Opdrachtgever Umicore werd vrijgesproken; Group Peeters, de werkgever van de uitvoerende ploeg, werd wel veroordeeld. Die verdeling verdient aandacht bij werken met derden. De wet werken met derden legt de opdrachtgever verplichtingen op rond informatie en coördinatie, maar de werkgever van de uitvoerders blijft verantwoordelijk voor de concrete werkmethode en de instructies aan de eigen medewerkers.
Dat betekent uiteraard niet dat de verantwoordelijkheid van een opdrachtgever verwaarloosbaar is. Het toont wel dat een aannemer zich niet kan verschuilen achter de informatie die hij van de opdrachtgever al dan niet krijgt. Wie mensen op een vreemde installatie laat werken, moet de risico’s van die specifieke situatie zelf vertalen naar een uitvoerbare, veilige methode.
Wat je hier concreet mee doet
Dit vonnis is bruikbaar materiaal om je eigen aanpak tegen het licht te houden, ook los van de vraag of je met kalksilo’s werkt. Enkele concrete acties:
- Ga na of je risicoanalyses voor reinigings- en onderhoudstaken werfgebonden en installatiespecifiek zijn, en niet blijven steken in een sjabloon dat op elke opdracht past.
- Bouw voor elke installatie die als “leeg” of “buiten dienst” wordt aangeboden een gedocumenteerde controle op restinhoud in, zeker vóór een natte reiniging en bij reactieve stoffen.
- Vertaal de risicoanalyse per taak naar een concrete werkmethode of taakrisicoanalyse, in plaats van een algemene procedure die de uitvoerder zelf moet invullen.
- Toets bij werken met derden of het onthaal en de informatie-uitwisseling de specifieke installatierisico’s dekken, en of de aannemer die informatie ook omzet in eigen instructies.
Tot slot
Dit dossier laat vooral zien hoe een voorzienbaar risico onzichtbaar kan blijven wanneer de risicoanalyse niet afdaalt tot de concrete werf. De boete legt dat vast in een bedrag; de eigenlijke les zit in de vraag of jouw analyses reiken tot de plaats waar het werk echt gebeurt.
