Wie een machine in de onderneming laat aanpassen, denkt vaak dat het gaat om een louter technische kwestie. Maar zodra de wijziging “substantieel” wordt, verandert de juridische realiteit: de werkgever wordt dan zelf beschouwd als fabrikant, met alle verplichtingen van dien. Dat is de kernboodschap uit een recent eindwerk van Peter Behiels, Thomas Boden, Saskia Claeys, Jente De Maertelaere, Ruben Goos, Brent Tilley en Kyra Van Ael over EG-conformiteit en CE-markering, waarin zowel de huidige Machinerichtlijn (2006/42/EG) als de aankomende Machineverordening (2023/1230) onder de loep worden genomen.
Substantiële wijziging: het kantelpunt
De grote uitdaging is het onderscheid tussen een gewone en een substantiële wijziging.
-
Bij een gewone aanpassing blijft de oorspronkelijke CE-markering geldig.
-
Bij een substantiële wijziging vervalt die, en moet de werkgever een volledige conformiteitsbeoordeling uitvoeren.
De nieuwe Machineverordening (vanaf 2027) brengt hier meer duidelijkheid door een scherpere definitie te geven. Toch blijft er in de praktijk ruimte voor interpretatie en dus voor discussie.
Situering Machinerichtlijn en Machineverordening in Europees recht. Van: Eindwerk EG-conformiteit, p. 8.
Conformiteitsbeoordeling volgens de Machinerichtlijn. Van: Eindwerk EG-conformiteit, p. 30.
Praktische hulpmiddelen: flowcharts en stappenplannen
Het eindwerk stelt een flowchart en stappenplan voor die bedrijven helpen te bepalen of hun wijziging substantieel is en welke acties dan verplicht zijn. Daarnaast worden casestudy’s besproken:
-
Casus A: geen substantiële wijziging, bestaande CE blijft geldig.
-
Casus B: substantiële wijziging met beperkte scope, waarbij fouten in documentatie en veiligheidssturing illustreren hoe makkelijk men de mist in gaat.
-
Casus C: substantiële wijziging met volledige scope, waarbij een werkgever volledig de rol van fabrikant op zich neemt.
Deze voorbeelden maken duidelijk dat documentatie, validatie en risicoanalyse cruciaal zijn. Het ontbreken van overzichtelijke veiligheidsinformatie of 3D-tekeningen bleek in de praktijk een serieuze tekortkoming.
Flowchart ter bepaling van het type wijziging. Van: Eindwerk EG-conformiteit, p. 25.
Extract uit casestudy B. Van: Eindwerk EG-conformiteit, p. 36.
Wat betekent dit voor preventieadviseurs?
Preventieadviseurs zitten vaak midden in dit spanningsveld. Hun rol is niet alleen signaleren, maar ook begeleiden:
-
Kritisch nagaan of een wijziging mogelijk substantieel is.
-
Opleiding en bewustmaking organiseren voor projectleiders en werkgevers.
-
Bewaken dat validatie en documentatie volledig gebeuren.
Een reflectievraag: als je morgen hoort dat er een aanpassing gepland is aan een machine in je bedrijf, weet je dan hoe te beoordelen of dit een substantiële wijziging is? En wie binnen de organisatie kan dat inschatten?
Aanbevelingen uit het eindwerk
-
Investeer in kennis van regelgeving en normen: onderschat de complexiteit niet.
-
Gebruik gestandaardiseerde methodieken, zoals de flowcharts en risicobeoordelingen (bv. Fine & Kinney).
-
Voorzie validatie en documentatie als integraal onderdeel van elk wijzigingsproject.
-
Werk samen met experts wanneer interne kennis ontbreekt.
Slot
De overgang van de Machinerichtlijn naar de Machineverordening biedt kansen om meer duidelijkheid en uniformiteit te brengen. Maar het eindwerk maakt duidelijk dat preventieadviseurs, werkgevers en projectleiders nog een stevige inspanning moeten leveren om die regels ook echt praktisch te implementeren.
