Wist je dat bijna 1 op de 5 arbeidsongevallen zich voordoet op weg naar of van het werk? Dat is niet alleen een statistiek om even bij stil te staan, maar een luide oproep om het thema fietsveiligheid actiever aan te pakken. Dirk Broodcooren onderzocht in zijn eindwerk “Duurzame mobiliteit en veiligheid: Woon-werkverkeer per fiets, e-bike en e-step” de risico’s van woon-werkverkeer per fiets, e-bike en e-step, en zijn conclusie is helder: preventie loont, maar vraagt om duidelijkere richtlijnen, betere infrastructuur en gerichte gedragsverandering.
Woon-werkongevallen: het onderschatte risico
In tegenstelling tot de afnemende trend bij klassieke arbeidsongevallen, zien we al jaren een zorgwekkende stijging van incidenten tijdens het woon-werkverkeer. Vooral fietsers en gebruikers van e-bikes en e-steps zijn kwetsbaar. Volgens recente cijfers steeg het aantal ernstige ongevallen met elektrische fietsen en steps tussen 2020 en 2023 met maar liefst 35%. Daar komt nog eens bij dat incidenten met e-voertuigen anderhalf keer vaker ernstig letsel veroorzaken dan ongevallen met een klassieke fiets. Is dit enkel een kwestie van onervarenheid of speelt er meer?
Aandeel van elke verplaatsingswijze in het totaal aantal ernstig gewonden per leeftijdsgroep. Bron: VIAS.
Arbeidswegongevallen met vermelding “step”. Bron: Gegevensbank Fedris.
Juridische mist en onduidelijke rapportering
Een belangrijk pijnpunt dat uit het onderzoek naar voren komt, is de juridische vaagheid rond arbeidswegongevallen. Hoewel deze ongevallen officieel erkend worden binnen de Arbeidsongevallenwet, blijft de Codex over welzijn op het werk opvallend stil als het gaat om preventieve verplichtingen voor werkgevers. Hierdoor ontstaat een grijze zone waarin preventieadviseurs niet precies weten wat nu écht van hen verwacht wordt. Ook ontbreekt het aan uniforme definities en registratieplicht, wat een gedegen analyse en effectieve preventie ernstig bemoeilijkt. Hoog tijd dus voor duidelijkheid, vindt Broodcooren.
De wegcode als spelregels zonder scheidsrechter
De wegcode biedt theoretisch voldoende richtlijnen om veilig door het verkeer te bewegen. Toch zijn veel bepalingen vatbaar voor interpretatie. Wat betekent “stapvoets rijden” eigenlijk concreet? In Nederland bestaat een heldere norm van 15 km/u, terwijl we in België de grens veel lager leggen. Dit gebrek aan eenduidige regels leidt tot onzekerheid, inconsistente gedragingen en onnodige risico’s. Bedrijven kunnen hier een belangrijke rol spelen door werknemers gericht te informeren over verkeersregels én hun interpretatie.
Remafstanden fietsers bij verschillende startsnelheden. Van: Eindwerk Broodcooren.
Gedrag als sleutel tot veiligheid
De analyse toont duidelijk aan dat het gedrag van fietsers zelf een belangrijke factor is in het ontstaan en de ernst van ongevallen. Vooral jongeren en medewerkers in de actieve beroepsleeftijd (18-49 jaar) lopen een verhoogd risico. Herken je dit beeld misschien uit je eigen organisatie? Werkgevers die investeren in gerichte veiligheidsopleidingen, praktische trainingen en bewustmakingscampagnes, boeken zichtbaar resultaat. Denk bijvoorbeeld aan succesvolle initiatieven waarbij ervaren collega’s minder ervaren fietsers begeleiden in veilig verkeersgedrag. Zo creëer je veiligheid én een positieve bedrijfscultuur.
Investeren in infrastructuur en voorzieningen
Goede preventie stopt niet bij gedragsverandering. Veilig woon-werkverkeer vraagt om concrete investeringen in infrastructuur en voorzieningen, zoals veilige fietsenstallingen, oplaadpunten voor elektrische fietsen en zelfs kleedruimtes en douches. Ook externe infrastructuur verdient aandacht, al ligt dit niet direct binnen de controle van bedrijven. Werkgevers kunnen hier wel een actieve rol opnemen door samenwerkingen met gemeenten en lokale overheden aan te gaan.
Praktische aanbevelingen
Hoe maak je concreet het verschil? Hier zijn enkele pragmatische aanbevelingen:
-
Maak verkeersveiligheid een verplicht onderdeel van het Globaal Preventieplan.
-
Implementeer duidelijke definities en verplichte registratie van woon-werkincidenten.
-
Investeer in gerichte trainingsprogramma’s om werknemers bewust te maken van hun verkeersgedrag.
-
Creëer infrastructuur die fietsen naar het werk écht aantrekkelijk en veilig maakt.
Tot slot: verkeersveiligheid en duurzame mobiliteit zijn geen trends, maar blijvers. Het is aan ons om werknemers niet alleen veilig op het werk te krijgen, maar ook weer veilig thuis. Laten we ervoor zorgen dat duurzame mobiliteit niet enkel goed is voor het milieu, maar ook voor onze gezondheid en veiligheid. Want laten we eerlijk zijn: een ongeval is nooit leuk, tenzij je graag formulieren invult en gesprekken voert met verzekeringsmaatschappijen… Toch liever veilig fietsen dus!
