De mentale gezondheid van de Belgen gaat al twintig jaar achteruit. Uit de nieuwste Gezondheidsenquête van Sciensano blijkt dat bijna één op vijf volwassenen (17,9%) lijdt aan een angst- en/of depressieve stoornis; een verdubbeling sinds 2004. Ook het aantal mensen met een depressie (12,7%) of angststoornis (12,8%) ligt op recordhoogte.
Zes op tien Belgen (63%) voelen zich mentaal goed, maar tegelijk ervaart één op vijf ernstige psychische stress, slecht slapen of uitzichtloosheid. De kloof wordt groter tussen wie zich goed voelt en wie het moeilijk heeft, en dat voel je ook op de werkvloer.
Evolutie van mentaal welbevinden over een periode van meer dan 20 jaar. Van: Rapport Sciensano, p. 28.
Jongeren het hardst getroffen
De cijfers bij jongeren zijn ronduit alarmerend. Bijna één op vier 15- tot 24-jarigen heeft een angst- of depressieve stoornis, en zij rapporteren het vaakst eetstoornissen, suïcidale gedachten en pogingen. Het gebruik van slaapmiddelen en antidepressiva neemt in deze groep opvallend toe: van 1,3% in 2018 tot 3,6% in 2023-24.
Een kwart van de jongeren heeft al professionele hulp gezocht voor psychische problemen, maar het aanbod blijkt ontoereikend. Sciensano wijst op een zorgkloof: de vraag stijgt, het aanbod blijft achter.
Mentaal welbevinden volgens geslacht en leeftijd. Van: Rapport Sciensano, p. 29.
Sociale en regionale verschillen
De mentale gezondheidskloof loopt niet enkel over generaties, maar ook over inkomen, opleiding en regio.
-
Mensen met een laag opleidingsniveau hebben dubbel zoveel kans op depressieve klachten (18,5%) als hoger opgeleiden (9,5%).
-
Vrouwen rapporteren systematisch meer angst, depressie en slaapproblemen dan mannen.
-
Wallonië scoort het slechtst voor bijna alle indicatoren, gevolgd door Brussel; Vlaanderen doet het beter, maar gaat het snelst achteruit.
De Sciensano-onderzoekers spreken van een “structurele sociale gradiënt“: hoe lager het inkomen of opleidingsniveau, hoe groter de kans op psychische klachten én medicatiegebruik.
Percentage met een depressieve stoornis, volgens leeftijd en geslacht. Van: Rapport Sciensano, p. 47.
Medicatiegebruik stijgt, vooral antidepressiva
Eén op zes Belgen (16,4%) gebruikt slaap- of kalmeermiddelen of antidepressiva. Het gebruik van antidepressiva stijgt fors: 9,1% in 2023-24 tegenover 7,6% in 2018.
Bij ouderen blijft het gebruik hoog, maar de sterkste toename zit bij jongeren. Het gecombineerd gebruik van antidepressiva én slaapmiddelen komt nu voor bij 5,1% van de bevolking, wat risico’s inhoudt voor afhankelijkheid en bijwerkingen.
Percentage dat slaap- en kalmeermiddelen (links) of antidepressiva (rechts) gebruikt, volgens regio en jaar. Van: Rapport Sciensano, p. 61.
Hulp zoeken: niet vanzelfsprekend
Een derde van de bevolking heeft ooit professionele hulp gezocht voor geestelijke gezondheidsproblemen, 14% nog het afgelopen jaar. Jongeren (15-24 jaar) doen dat opvallend vaak, maar veel ouderen hebben nooit hulp gezocht, zelfs niet bij ernstige klachten.
Regionaal zie je dat Brusselaars het vaakst hulp zoeken (19%), Walen het minst (12%). De drempels blijven dus hoog, zeker voor wie het financieel of sociaal moeilijker heeft.
Percentage dat professionele hulp heeft gezocht volgens opleidingsniveau (links) en inkomen (rechts). Van: Rapport Sciensano, p. 68.
Percentage dat beroep heeft gedaan op professionele hulp voor geestelijke gezondheidsproblemen. Van: Rapport Sciensano, p. 69.
Wat betekent dit voor werkgevers?
Deze cijfers gaan niet enkel over volksgezondheid, maar ook over arbeidsgeschiktheid, verzuim en welzijnsbeleid. Wie vandaag werkt met werknemers tussen 20 en 60 jaar, heeft statistisch gezien een aanzienlijke kans dat één op vijf (regelmatig zonder diagnose) met angst of depressie worstelt.
Er zijn drie mogelijke acties:
-
Detectie en bespreekbaarheid versterken. Creëer laagdrempelige gesprekken over mentale belasting, niet enkel bij langdurig verzuim maar ook preventief.
-
Verbinding boven slogans. Eenzaamheid en sociaal isolement zijn kernfactoren achter de stijging. Werk aan echte teamcohesie, niet enkel teambuilding.
-
Structurele aanpak boven tijdelijke acties. Sciensano benadrukt de nood aan geïntegreerde strategieën: samenwerking tussen medische, psychologische en sociale diensten, en een betere aansluiting tussen werk, onderwijs en eerstelijnspsychologie.
Van cijfers naar zorgzame werkcultuur
De cijfers zijn ontnuchterend, maar niet hopeloos. Ze tonen vooral dat mentale gezondheid geen individueel falen is, maar een maatschappelijke opdracht. Werkgevers spelen daarin een sleutelrol: niet als therapeut, maar als vertrouwensomgeving waar problemen tijdig zichtbaar worden en herstel mogelijk is.
