De ministers van Volksgezondheid namen akte van de evaluatie van de uitzonderlijke hittegolf van eind juni 2026. De Risk Management Group concludeerde dat het federale Ozon- en hitteplan correct en tijdig werd geactiveerd, met de vastgelegde fasen van waakzaamheid, waarschuwing en alarm. Toch vraagt de Interministeriële Conferentie nu om een breder, geïntegreerd plan dat gezondheidszorg, sociale bescherming, werk, onderwijs en lokale besturen beter op elkaar afstemt. Voor preventieadviseurs zit daar een spiegel in. De welzijnswetgeving legt hun organisatie al langer een vergelijkbaar hitteplan op, en dat plan wordt in de praktijk zelden even gestructureerd aangepakt als het federale.
Het federale plan schaalt op in fasen; het bedrijfsplan start meestal pas bij de aangekondigde hittegolf
Het Ozon- en hitteplan werkt met objectieve parameters. Temperatuur en ozon bepalen wanneer de overheid overschakelt van waakzaamheid naar waarschuwing en, indien nodig, naar alarm. In de vroege fasen ligt de nadruk op preventie en sensibilisering; in de alarmfase op dagelijkse monitoring van de noodcentrales, de spoeddiensten en de ziekenhuizen. De opschaling gebeurt dus voordat de piek er is, op basis van een voorspelling.
De meeste organisaties werken omgekeerd. Het hitteplan komt pas boven wanneer het KMI een hittegolf aankondigt of wanneer de thermometer op kantoor een oncomfortabel getal aangeeft. Dat is een reactie op wat al aan de gang is. Bij fysiek zwaarder werk en in binnenruimtes met warmtebronnen begint de belasting nochtans vroeger in het seizoen, en soms het hele jaar door.
De welzijnswetgeving verplicht elke werkgever tot een uitgeschreven hitteplan
Boek V, titel 1 van de codex over het welzijn op het werk (thermische omgevingsfactoren) verplicht elke werkgever tot een risicoanalyse van de thermische omgeving. Die analyse hoort uit te monden in een vooraf uitgeschreven hitteplan waarover de medewerkers geïnformeerd zijn. Het is het bedrijfsequivalent van wat de overheid op bevolkingsniveau doet.
De wetgeving koppelt daar concrete verplichtingen aan zodra de actiewaarden overschreden worden: bescherming tegen rechtstreekse zonnestraling, gratis verfrissende dranken, binnen de 48 uur toestellen voor kunstmatige verluchting, en aangepaste rusttijden wanneer de overschrijding langer aanhoudt. Wie regelmatig aan overmatige warmte wordt blootgesteld, valt bovendien onder passend gezondheidstoezicht. Deze maatregelen staan of vallen met de vraag of het plan er al ligt voordat de eerste tropische dag zich aandient.
De WBGT-actiewaarde wordt bereikt voordat een dag als hittegolf telt
De actiewaarden worden niet gemeten met een gewone thermometer, maar met de WBGT-index, die ook luchtvochtigheid, luchtstroomsnelheid en straling meeneemt. Ze verschillen per fysieke werkbelasting: 29 voor licht werk, 26 voor halfzwaar werk, 22 voor zwaar werk en 18 voor zeer zwaar werk.
Die getallen liggen lager dan de gevoelstemperatuur doet vermoeden. Bij een luchtvochtigheid van 75 procent is 29 WBGT voor licht werk pas bereikt rond 31 à 32 graden, maar voor halfzwaar werk ligt de drempel al rond 28 graden en voor zwaar werk rond 24. Een organisatie die haar hitteplan afstemt op de buitentemperatuur of een kantoorthermometer, mist die drempel systematisch, precies bij de functies met de grootste belasting. Eerder in deze reeks ging ik dieper in op die hittebelasting per sector, het risico op arbeidsongevallen en op het probleem van reactieve hitteprotocollen, naar aanleiding van het Eurofound-rapport over leef- en werkomstandigheden.
De IMC-prioriteiten vertalen zich rechtstreeks naar het jaaractieplan
De aanbevelingen die de IMC voor de overheid formuleerde, laten zich vrijwel één op één omzetten naar de preventiepraktijk:
- Evalueer elke hitteperiode achteraf. Welke functies kwamen in de knel, werkten de maatregelen, en wat ontbrak? De IMC vraagt een grondige multisectoriële analyse; op bedrijfsniveau is dat een korte debriefing met de betrokken diensten.
- Breng kwetsbare groepen vooraf in kaart. Buitenwerk, warmtezones, oudere medewerkers, zwangere werknemers en wie een chronische aandoening heeft: identificeer ze in de risicoanalyse in plaats van tijdens de hittegolf.
- Plan de maatregelen voordat de piek er is. Dranken, ventilatie, taakrotatie en aangepaste uurroosters horen vooraf klaar te liggen.
- Voorzie structureel koele ruimtes en schaduw, naar analogie met de publieke koele ruimtes die de IMC voor kwetsbare groepen wil openstellen.
- Koppel de activering aan objectieve indicatoren. Laat WBGT-metingen op de risicofuncties en de weersvoorspelling bepalen wanneer het plan in werking treedt.
De IMC baseert haar bredere aanpak op de WHO-richtlijn Heat-Health Action Plans 2026, die pleit voor afstemming over sectoren heen. Op de werkvloer is die afstemming kleiner van schaal, maar identiek van logica: preventieadviseur, arbeidsarts, HR en leidinggevenden werken vanuit één vooraf afgesproken plan.
Tot slot
De federale evaluatie levert preventieadviseurs onbedoeld een bruikbare checklist: fasegewijs opschalen, kwetsbare groepen beschermen, monitoren op objectieve parameters, en het geheel vastleggen voordat het nodig is.
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
