Collaboratieve robots, ook wel cobots genoemd, worden steeds vaker ingezet in bedrijven om productiviteit en flexibiliteit te verhogen. In tegenstelling tot traditionele industriële robots werken ze in directe interactie met werknemers. Dit brengt echter specifieke gezondheids- en veiligheidsrisico’s met zich mee, zoals fysieke en psychologische belasting, schokken, trillingen en blootstelling aan gevaarlijke stoffen. De nieuwe 24 pagina’s tellende INRS-brochure “Les nouvelles technologies: le cas des robots collaboratifs” (ED 6540) biedt een methodologisch kader om deze risico’s te beheersen en een succesvolle integratie te realiseren.

De vijf fasen van succesvolle integratie

Een gestructureerde aanpak is essentieel voor een veilige en efficiënte implementatie van cobots. De INRS-brochure beschrijft vijf fasen:

1. Analyse van de behoeften en specificaties

Een grondige behoefteanalyse vormt de basis voor een succesvolle implementatie. Hierin wordt bepaald of een cobot daadwerkelijk een meerwaarde biedt, welke taken het zal uitvoeren en hoe de interactie met werknemers eruitziet. Ook worden de risico’s in kaart gebracht, zoals mogelijke botsingen of ergonomische belasting.

2. Functioneel ontwerp

Op basis van de behoefteanalyse wordt het functionele ontwerp opgesteld. Dit omvat:

• De verdeling van taken tussen mens en robot

• De werkomgeving en beschikbare ruimte

• De definitie van operationele zones, zoals veilige en risicovolle werkgebieden

3. Gedetailleerd ontwerp

Tijdens deze fase worden de technische specificaties bepaald, waaronder:

• De keuze van de robot en bijbehorende tools

• De programmering van veilige bewegingstrajecten

• De toepassing van preventieve maatregelen, zoals snelheidsbeperkingen en beschermende afschermingen

• De berekening van de kracht- en snelheidslimieten (PFL: Power and Force Limiting)

4. Implementatie en validatie

Bij de feitelijke invoering van de cobot is het cruciaal om veiligheidsmaatregelen correct te implementeren. Dit houdt in:

• Het correct instellen van de veiligheidsparameters

• Het uitvoeren van tests en validaties

• Het informeren en trainen van werknemers over veilig werken met de cobot

5. Monitoring en continue evaluatie

Een succesvolle integratie vereist een doorlopende evaluatie en optimalisatie. Dit houdt in:

• Regelmatige controles van de werking en veiligheid van de robot

• Feedback van werknemers over ergonomische en psychosociale aspecten

• Aanpassingen op basis van veranderende werkomstandigheden

Preventieve maatregelen voor een veilige werkomgeving

De implementatie van cobots moet gepaard gaan met diverse preventieve maatregelen om risico’s te minimaliseren:

• Technische maatregelen: Gebruik van fysieke afschermingen, snelheidsbegrenzingen en sensoren om botsingen te voorkomen.

• Organisatorische maatregelen: Heldere werkinstructies, trainingen en bewustwordingscampagnes over veilig gebruik.

• Ergonomische aanpassingen: Vermijden van ongunstige werkhoudingen en minimaliseren van repetitieve bewegingen die musculoskeletale aandoeningen kunnen veroorzaken.

Conclusie

Collaboratieve robots bieden bedrijven aanzienlijke voordelen, maar vereisen een doordachte integratie om gezondheids- en veiligheidsrisico’s te minimaliseren. De vijfstappenaanpak van INRS biedt een waardevol kader voor preventieadviseurs en bedrijven die cobots willen implementeren. Door vanaf de ontwerpfase aandacht te besteden aan risicoanalyse, preventieve maatregelen en continue monitoring, kunnen bedrijven de voordelen van cobots benutten zonder de veiligheid van werknemers in gevaar te brengen.

Bron

INRS – Les nouvelles technologies : le cas des robots collaboratifs