Het aantal arbeidsongevallen in België daalt al jaren. In 2024 noteerde Fedris 164.866 arbeidsongevallen, bijna 12% minder dan in het laatste pre-coronajaar 2019, en ook de frequentiegraad daalde van 13,17 in 2023 naar 12,66 in 2024. Een goed cijfer, op het eerste gezicht. Maar wie naar de ernst en de hersteltijd kijkt, ziet een ander verhaal. Een recent Amerikaans rapport van verzekeraar Travelers, gebaseerd op 1,2 miljoen compensatie-claims tussen 2021 en 2025, legt een patroon bloot: ongevallen worden zeldzamer, maar complexer en moeilijker te herstellen. Gemiddeld missen Amerikaanse werknemers na een arbeidsongeval 80 werkdagen. In de bouw loopt dat op tot 114 dagen, in transport tot 94.
De Amerikaanse context is uiteraard niet één-op-één toepasbaar op ons: andere zorgstructuur, andere arbeidsmarkt, andere claimcultuur. Maar twee patronen herkennen we onmiddellijk in de Belgische data: oudere medewerkers zijn een steeds zwaardere kostenpost wanneer ze uitvallen, en wie pas begint, loopt buitenproportioneel veel risico.
Twee kwetsbare groepen, twee verschillende preventielogica’s
Travelers stelt vast dat werknemers van 60 jaar en ouder 16% van de lost-time claims uitmaken en gemiddeld 97 dagen afwezig zijn. Eerstejaarsmedewerkers (in dienst minder dan een jaar) goed voor 37% van de letsels en 34% van de totale claimkosten. In de horeca loopt dat aandeel op tot 51%, in de bouw tot 44%.
De Belgische cijfers van Fedris tonen een vergelijkbare dubbele kwetsbaarheid. Volgens het Statistisch jaarverslag ligt het aantal arbeidsongevallen bij 20- tot 29-jarigen op 48 per 1.000 voltijdse equivalenten, tegenover een gemiddelde van 38. Onervarenheid is de meest voor de hand liggende verklaring. Tegelijk geldt: jongere slachtoffers herstellen vaker en sneller. Slechts 10% van de ongevallen met blijvende ongeschiktheid betreft de 20-29-jarigen, terwijl 45% van die zware gevallen bij medewerkers van 50 jaar en ouder valt.
Het beeld dat hieruit komt: Jongeren hebben vaak ongevallen, oudere medewerkers hebben zware ongevallen. Twee groepen die elk een ander preventieantwoord vragen, en die in een vergrijzende arbeidsmarkt allebei zullen toenemen.
Vallen blijft de stille topkiller, en treft oudere medewerkers het hardst
Een opvallende parallel: Travelers vindt dat “slips, trips and falls” verantwoordelijk zijn voor ongeveer 39% van de letsels bij 60-plussers, ongeveer 15 procentpunten meer dan in andere leeftijdsgroepen. Vallen is bovendien de belangrijkste oorzaak van dure claims (boven 250.000 dollar) in alle sectoren die het rapport analyseert.
De Belgische cijfers tonen exact hetzelfde patroon. Bijna 1 op de 5 arbeidsongevallen op de werkplek is te wijten aan een val. Maar belangrijker: bijna een derde van de ongevallen met blijvende ongeschiktheid of dodelijke afloop heeft “vallen” als afwijkende gebeurtenis. Vallen is een onderschatte risicocategorie, juist omdat het zo banaal lijkt, en juist omdat de gevolgen exponentieel verergeren naarmate de leeftijd stijgt.
Voor preventieadviseurs is dit een uitnodiging om de eigen ongevallenstatistieken kritisch te bekijken: hoeveel procent van de zware ongevallen in de eigen organisatie is te wijten aan vallen, en wat is daar de afgelopen jaren effectief aan veranderd? Een dalende frequentiegraad zegt weinig als de structurele oorzaak van de zware gevallen onbehandeld blijft.
Frequentiegraad alleen geeft een onvolledig beeld van het risico
De meeste preventieafdelingen rapporteren aan het CPBW en de directie op basis van frequentiegraad, vaak aangevuld met ernstgraad. Fedris berekent beide indicatoren, maar in de praktijk domineert frequentie het gesprek. Dat is begrijpelijk: frequentie is makkelijker te begrijpen, schommelt zichtbaarder, en speelt een rol bij de risico-index die Fedris hanteert voor sensibiliseringsbrieven en de classificatie als verzwaard risico.
Maar een organisatie kan een dalende frequentiegraad halen terwijl de werkelijke ernstgraad (verloren kalenderdagen per duizend blootstellingsuren) stijgt. Dat gebeurt als de ongevallen die wél nog voorkomen, geconcentreerd raken bij oudere of fysiek kwetsbaardere medewerkers. De totale impact (op de medewerker, op het team, op de organisatie) verergert dan, terwijl het dashboard groen kleurt.
Vraag in het volgende jaarverslag expliciet om de evolutie van de werkelijke ernstgraad, opgesplitst naar leeftijdscategorie en anciënniteit. Zo kun je patronen zien die in geaggregeerde cijfers verdwijnen.
Onthaal van nieuwe medewerkers is een ondergewaardeerde preventiehefboom
Dat eerstejaars in de Travelers-data 37% van de letsels veroorzaken, wijst op een universele realiteit: de eerste weken en maanden in een functie zijn de gevaarlijkste. De Belgische wetgeving voorziet daarom een specifiek kader rond onthaalbeleid (artikel I.2-21 van de codex).
Toch blijft de uitvoering in veel organisaties oppervlakkig: een rondleiding, een handtekening onder het onthaalformulier, een filmpje over PBM’s. In de praktijk is een nieuwe medewerker pas écht ingewerkt na maanden, niet na een ochtend. Je zou drie vragen scherp moeten kunnen beantwoorden:
- Hoe lang loopt het structurele begeleidingstraject voor een nieuwe medewerker in een operationele functie?
- Wie houdt de eerste maanden actief de risico-inschatting in het oog (niet enkel het werk, maar de combinatie nieuwe medewerker + installatie + werkdruk)?
- Wat doen we anders voor uitzendkrachten, die sinds 2023 ook meetellen in de Fedris-risico-index van de inlenende onderneming?
Vooral die laatste vraag verdient aandacht. De maatregel rond uitzendkrachten maakt de inlenende onderneming statistisch verantwoordelijk voor ongevallen die ze in haar dagelijkse opvolging vaak minder grip op heeft. Eerstejaars die ook nog eens uitzendkracht zijn, vormen dus een dubbel risicoprofiel: én voor de medewerker zelf, én voor de risicopositie van de organisatie tegenover Fedris.
Vergrijzing maakt herstel structureel langer, en re-integratie 3.0 verschuift het zwaartepunt
De andere kant van het verhaal is dat oudere medewerkers niet alleen zwaardere letsels oplopen, ze herstellen ook trager. Travelers zag bij 60-plussers gemiddeld 97 afwezigheidsdagen tegenover 80 dagen voor het totaal. Voor het re-integratiebeleid heeft dat aanzienlijke consequenties.
Met het KB Re-integratie 3.0 dat in 2026 in werking treedt, verschuift de wetgever het zwaartepunt naar vroegtijdige en informele interventie. Voor oudere medewerkers die na een ongeval langdurig uitvallen, is dat goed nieuws – als de organisatie de structuur ervoor heeft. Dat veronderstelt namelijk dat de werkgever:
- Vroeg contact opneemt (binnen de termijnen van het arbeidsreglement) zonder dat te laten verglijden in afwezigheidscontrole.
- Tijdig met de arbeidsarts overlegt over arbeidspotentieel, ook voor 55-plussers waar werkhervatting vaak complexer ligt.
- Aanpassingen van de werkpost en taakinhoud niet pas op tafel legt na maanden afwezigheid, maar als realistische optie al in een vroege fase.
Wie deze stappen niet plant, riskeert dat een ongeval dat statistisch 90 dagen had geduurd, structureel evolueert naar 200 dagen of definitieve ongeschiktheid. De Nationale Bank wees in haar rapport over arbeidsongeschiktheid al op de vergrijzing als hoofdoorzaak van de grote instroom in invaliditeit. Arbeidsongevallen voeden die instroom als de organisatorische opvolging tekortschiet.
Wat dit concreet betekent
Vijf concrete aanknopingspunten voor het jaaractieplan en de bespreking in het CPBW:
- Vraag Fedris-cijfers voor de eigen sector op via het Statistisch jaarverslag en vergelijk de evolutie van de werkelijke ernstgraad met de eigen organisatie, niet alleen frequentie.
- Splits interne ongevallencijfers op naar leeftijdscategorie en anciënniteit (< 1 jaar, 1-5 jaar, > 5 jaar). Als die data niet beschikbaar is, vraag ze bij de arbeidsongevallenverzekeraar.
- Herzie het onthaalprotocol met een expliciete fase voor maand 1, 3 en 6, inclusief een check op risico-inschatting door de directe leidinggevende.
- Werk een specifiek opvolgingsprotocol uit voor uitzendkrachten, in afstemming met het uitzendkantoor, en koppel dit aan de risico-indexbenadering van Fedris.
- Bekijk de eigen valpreventiebenadering opnieuw met focus op de oudere medewerker: verlichting, vloerbedekkingen, looppaden, schoeisel, en taakontwerp.
Tot slot
Dat arbeidsongevallen in absolute aantallen dalen, betekent niet dat de preventieopdracht lichter wordt. Het ongeval dat overblijft, is nogal eens dat van een oudere medewerker of een nieuwkomer, en het kost steeds meer tijd om iemand opnieuw aan het werk te krijgen. De preventieadviseur die in 2026 enkel op frequentie stuurt, mist de helft van het beeld.
