Een penitentiair beambte die na jaren pesterijen niet meer in een gevangenis kan werken, heeft daarom nog geen handicap. Dat oordeelde het arbeidshof van Brussel op 16 juli 2026 (rolnummer 2025/AB/367). Het hof vernietigde een vonnis dat de Belgische Staat had veroordeeld wegens discriminatie op grond van handicap. De redenering is technisch, en ze raakt elk dossier waarin een medewerker wel kan werken, alleen niet meer op de eigen werkplek.
Van de eerste aanvraag tot een effectieve nieuwe functie verstreken meer dan twee jaar
De betrokkene werd in 2014 benoemd als penitentiair beambte bij de FOD Justitie. Beide partijen zijn het erover eens dat ze vanaf 2015 het slachtoffer werd van pesterijen, wat tot opeenvolgende overplaatsingen leidde. Vanaf september 2020 was ze arbeidsongeschikt, eerst door een verstuiking, daarna door psychische klachten die aan haar loopbaan werden toegeschreven.
Op 15 februari 2023 vroeg ze een re-integratietraject aan. De arbeidsarts besloot op 11 april 2023 dat ze definitief ongeschikt was voor het overeengekomen werk, maar wel aangepast of ander werk aankon. Zijn advies was gunstig voor werkhervatting buiten de gevangenisomgeving, met een competentiebalans en een opleiding stressbeheer. Die balans liep van april tot juni 2023.
Daarna liep het dossier vast. Tijdens haar moederschapsverlof kreeg ze te horen dat dat verlof het lopende traject beëindigde en dat later een nieuw traject kon starten. In februari 2024 diende ze een tweede aanvraag in, met opnieuw een gunstig advies van de arbeidsarts.
Daarna volgden vier vruchteloze rappels van haar raadsman. Intussen was ze op disponibiliteit gesteld, met aanzienlijk inkomensverlies. Pas op 3 maart 2025 lag er een re-integratieplan. Sinds 15 april 2025 werkt ze als administratief assistente, een functie die op 15 april 2026 definitief werd.
Lees ook: Re-integratie mislukt? Dan volgt soms de rechtbank
Het hof beoordeelt de handicap op de datum waarop de aanpassing gevraagd werd
De antidiscriminatiewet van 10 mei 2007 verbiedt onderscheid op grond van handicap. Het weigeren van redelijke aanpassingen geldt daarbij als een vorm van discriminatie. Voor het begrip handicap volgt het hof de definitie van het Hof van Justitie. Het gaat om een beperking van de capaciteit die voortvloeit uit onder meer duurzame fysieke, mentale of psychische aandoeningen. De wisselwerking van die beperking met diverse drempels moet volledige deelname aan het beroepsleven kunnen belemmeren.
De beperking moet duurzaam zijn, en die duurzaamheid wordt getoetst op het ogenblik van de betwiste handeling. Daarnaast is de bewijslast gedeeld. Wie zich benadeeld acht, moet eerst de handicap aantonen, samen met de vraag om aanpassing en op het eerste gezicht de doeltreffendheid ervan. In dit dossier lag de toetsdatum op 15 februari 2023, de dag van de eerste aanvraag.
Vier jaar ongeschiktheid leverde geen handicap op omdat de beperking niet in de persoon zat
Het hof vond in de stukken geen eigen capaciteitsbeperking. De psychologe-psychotherapeute schreef in februari 2023 dat de depressieve stoornis voortkwam uit een moeilijke werksituatie. De betrokkene wilde werken, maar voelde zich niet meer in staat in een gevangenis te werken, uit vrees haar belager tegen te komen. In januari 2024 noteerde dezelfde psychologe dat de criteria voor een majeure depressie niet langer vervuld waren. De arbeidsartsen achtten haar in beide trajecten onmiddellijk geschikt voor werk buiten de gevangenisomgeving.
Daaruit leidt het hof af dat het obstakel niet in haarzelf lag, ook niet gedeeltelijk. Volgens haar eigen argumentatie werd haar arbeidsvermogen alleen beperkt door het gedrag van bepaalde collega’s en door het stilzitten van de werkgever. Die situatie beantwoordt echter niet aan het begrip handicap uit de wet van 10 mei 2007. De vorderingen wegens geweigerde redelijke aanpassingen zijn daarom ongegrond.
Die kwalificatie kwam wel laat. Van februari 2023 tot november 2024 draaide de discussie tussen partijen om de uitvoering van het re-integratietraject. Het begrip handicap dook voor het eerst op in het verzoekschrift van 22 januari 2025. Het hof merkt die verschuiving uitdrukkelijk op en stelt zich vragen bij de werkelijke aard van het geschil.
Lees ook: De Lijn veroordeeld: afwijzen op basis van ziekteverleden is discriminatie
Werkgebonden ongeschiktheid blijft binnen het bereik van het begrip handicap
Het arrest sluit werkgebonden ongeschiktheid niet uit van het begrip handicap, en het hof zegt dat met zoveel woorden. De uitkomst hangt af van wat het medisch dossier toont. Een duurzame eigen aandoening met een capaciteitsbeperking valt binnen het begrip. Een externe drempel die verdwijnt zodra de omgeving verandert, valt erbuiten.
In de praktijk is dat onderscheid minder scherp dan het klinkt. Een langdurig trauma of een zware depressie kan wel degelijk een beperking meebrengen die ook buiten de oorspronkelijke werkplek doorwerkt. In dit dossier wezen alle medische stukken in dezelfde richting: geschikt voor werk, op voorwaarde van een andere omgeving. De Codex sluit trouwens niet uit dat beide sporen samenlopen, zoals artikel I.4-74 §1 volgens het hof aangeeft.
Een re-integratietraject lost een probleem in het team niet op
De welzijnswetgeving bood in dit dossier de meest directe weg, en die is nauwelijks bewandeld. Voor zover uit de stukken blijkt, reageerde de werkgever op de pesterijen door overplaatsingen naar andere gevangenissen voor te stellen. De verplichtingen rond psychosociale risico’s kwamen pas ter sprake in een brief van juni 2024. De vordering tot schadevergoeding wegens tekortkomingen aan de welzijnsverplichtingen loopt nog; het hof behandelt ze op 5 november 2026.
Het arrest verschuift de vraag van de duur van de afwezigheid naar de aard van de beperking. Vier jaar thuis zitten levert op zich geen handicap op in de zin van de wet van 10 mei 2007. Een kortere afwezigheid met een duurzame eigen aandoening kan dat wel. Voor deze medewerker maakte het onderscheid weinig verschil in tijd: van de eerste aanvraag tot een definitieve functie verliepen ruim drie jaar.
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
