Eind december 2024 waren 35.445 zelfstandigen erkend in invaliditeit. In januari 2022 waren dat er 29.463. In heel 2024 ondertekenden 615 zelfstandigen een engagementsverklaring, het document waarmee een formeel Terug Naar Werk-traject start. Dat blijkt uit de Terug Naar Werk-barometer over zelfstandigen, die het RIZIV in september 2026 publiceerde.
Het formele traject bereikt enkele honderden zelfstandigen per jaar
Die twee cijfers hebben niet dezelfde noemer. Een engagementsverklaring kan ook tijdens het eerste ziektejaar ondertekend worden, dus voor de invaliditeit begint. De orde van grootte blijft wel duidelijk. Van april 2023 tot en met maart 2025 stelden de Terug Naar Werk-coördinatoren in totaal 1.018 plannen op voor zelfstandigen. Dat is ongeveer veertig plannen per maand, voor heel België.
Een kwart van de zelfstandigen in invaliditeit werkt al deeltijds, buiten dat traject om
De barometer toont een tweede route die veel meer volume draagt. Op 31 december 2024 had 27,49% van de zelfstandigen in invaliditeit een toegelaten werkhervatting. Vijf jaar eerder was dat 22,11%. Zo’n hervatting loopt via de adviserend arts van het ziekenfonds, zonder coördinator en zonder plan. In absolute cijfers gaat het om circa 9.700 mensen, tegenover enkele honderden formele trajecten per jaar.
De terugkeer naar werk gebeurt vooral in de eerste drie maanden: volgens de barometer is de uitstroom naar de arbeidsmarkt het hoogst bij wie minder dan 91 dagen in primaire arbeidsongeschiktheid zit.
De sterkste stijging zit bij zelfstandigen tussen 30 en 39 jaar
Tussen 2018 en 2024 groeide het aantal zelfstandigen in invaliditeit in de leeftijdsgroepen 30-34 en 35-39 jaar met 107% en 105%. Bij vrouwen steeg het totaal met 51,75%, bij mannen met 27,47%. Psychische stoornissen en aandoeningen van het bewegingsstelsel vormen samen bijna zes op de tien dossiers: 28,84% en 28,49% op 31 december 2024. Burn-out en depressie staan samen voor 21,81% van alle zelfstandigen in invaliditeit, tegen 15,44% in 2018.
Lees ook: De terug-naar-werkvoucher werkt te weinig: wat staat een goede uitrol in de weg?
Voor een zelfstandige medewerker kan uw organisatie geen re-integratietraject opstarten
Wie uitvalt met een arbeidsovereenkomst komt in een bestaand kader terecht. Er is een arbeidsarts, er komt een formeel traject en een advies over aangepast of ander werk. Voor wie als zelfstandige werkt bestaat dat kader niet: geen verplicht gezondheidstoezicht, geen arbeidsarts, en geen traject dat de opdrachtgever kan opstarten. De enige hefboom die overblijft is de toegelaten werkhervatting, en die veronderstelt dat er werk is dat in beperkte omvang kan worden opgenomen.
Veel organisaties hebben deze groep wel in hun operationele model zitten. Freelancers in IT en communicatie, zelfstandige zaakvoerders, onderaannemers in de bouw, zelfstandige zorgverstrekkers. Valt zo iemand een jaar uit, dan komt er geen enkele procedure vanzelf in gang. In de dossiers die ik de afgelopen jaren zag, wordt de vraag of iemand deeltijds kan starten bij zelfstandigen doorgaans pas gesteld nadat de samenwerking al is stopgezet.
Lees ook: Deeltijds terug aan het werk: springplank of schijnoplossing?
Beslissingen die vóór de uitval genomen moeten worden
De cijfers laten zich vertalen naar een beperkt aantal keuzes op organisatieniveau:
- Bepaal per kritieke opdracht of gedeeltelijke uitvoering contractueel mogelijk is. Een overeenkomst die alleen een volledig resultaat kent, sluit een deeltijdse hervatting feitelijk uit.
- Neem zelfstandige medewerkers mee in de continuïteitsanalyse, naast de vaste bezetting. De relevante vraag is welke opdrachten stilvallen bij de uitval van één persoon.
- Wijs aan wie het contact onderhoudt met een langdurig afwezige zelfstandige medewerker, en met welke frequentie. Zonder toewijzing verwatert dat contact.
De barometer maakt twee routes zichtbaar met een zeer ongelijk bereik: ongeveer veertig formele plannen per maand voor het hele land, tegenover ruim negenduizend zelfstandigen die binnen hun invaliditeit deeltijds actief zijn. Die tweede route werkt alleen wanneer er aan de kant van de opdrachtgever ruimte is voor gedeeltelijk werk. Bij hoeveel van uw huidige opdrachten met zelfstandigen is een gedeeltelijke uitvoering vandaag contractueel mogelijk?
Wekelijks een persoonlijk essay plus het artikeloverzicht in je mailbox? Schrijf je in via onderstaande link.
