Het ziekteverzuim neemt toe. De kosten voor werkgevers stijgen. Psychosociale arbeidsbelasting (met werkstress op kop) is een belangrijke oorzaak. Een recent onderzoeksrapport uit Nederland biedt lessen die ook voor Belgische bedrijven brandend actueel zijn.
De cijfers spreken voor zich
Volgens de Arbobalans 2024 steeg in Nederland het ziekteverzuimpercentage bij werknemers van 4% in 2015 naar 4,8% in 2023. Het aandeel werknemers dat überhaupt verzuimde, klom van 45% naar 51%. De kost voor werkgevers van werkgerelateerd verzuim bedroeg in 2023 maar liefst 8,3 miljard euro. Meer dan de helft daarvan (4,9 miljard euro) kwam door verzuim ten gevolge van psychosociale arbeidsbelasting (PSA), waaronder werkstress.
Werkstress, emotioneel belastend werk, conflicten en onvoldoende herstelmogelijkheden blijven dus een grote risicofactor voor duurzame inzetbaarheid.
Oorzaken van werkgerelateerde verzuimklachten genoemd door werknemers en zzp’ers, 2023.
Wat zit er achter deze cijfers?
De analyse uit de Arbobalans bevestigt bekende mechanismen:
-
Burn-outklachten bij werknemers stegen van 13% in 2015 naar 19% in 2023.
-
Langdurige werkdruk en onvoldoende herstel zijn belangrijke oorzaken.
-
Disbalans werk-privé wordt steeds vaker gemeld.
-
Verzuim om psychische redenen (bv. burn-out) duurt gemiddeld 63 dagen (langer dan bij fysieke oorzaken).
Bovendien vergroot psychosociale belasting het risico op beroepsziekten en arbeidsongevallen. Met andere woorden: PSA werkt als sluipend gif in het systeem.
De relatieve kans op verminderde gezondheid onder werknemers in 2023 na correctie voor werk-, bedrijfs-, baan- en persoonskenmerken (n=23.988).
Wat doen werkgevers eraan?
Positief is dat meer Nederlandse bedrijven wettelijke verplichtingen rond preventie invullen:
-
64% heeft een risico-inventarisatie & -evaluatie (RI&E).
-
80% trof minstens één maatregel om arbeidsomstandigheden en verzuim te verbeteren.
Wat doen ze specifiek rond PSA?
-
54% werkt aan een open cultuur waarin PSA bespreekbaar is.
-
52% geeft medewerkers meer ruimte om hun werk zelf te organiseren.
Toch blijft er een kloof met de vraag van werknemers: 48% van hen vraagt bijkomende maatregelen rond werkdruk en stress.
Trend in uitvoering risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E).
Wat kunnen Belgische preventieadviseurs en HR hieruit leren?
➡️ Monitoring is essentieel. Meten is weten. Belgische bedrijven kunnen baat hebben bij systematische monitoring van psychosociale belasting, zoals de NEA/ZEA aanpak in Nederland.
➡️ Maak werkstress bespreekbaar. Een open cultuur blijkt de meest voorkomende maatregel.
➡️ Versterk autonomie en herstelmogelijkheden. Wie meer zeggenschap heeft over het werk, ervaart minder stress.
➡️ Koppel preventie en re-integratie. Langdurig psychisch verzuim vraagt om preventieve aanpak én een goed onderbouwd re-integratiebeleid. Geen quick fixes dus.
➡️ Denk integraal. PSA verhoogt ook de kans op ongevallen en beroepsziekten. Preventie moet dus breed ingebed zijn, over disciplines heen.
Reflectieve vragen voor jouw organisatie
-
Heb je zicht op de reële psychosociale belasting bij je medewerkers?
-
Worden signalen van werkstress actief opgevolgd, ook op teamniveau?
-
Is er ruimte voor hersteltijd en werk-privébalans?
-
Zijn je preventieve maatregelen rond PSA zichtbaar en gedragen?
-
Hoe sluiten je re-integratie-inspanningen aan op het voorkomen van recidive bij burn-out?
Slot
De Nederlandse cijfers bevestigen wat velen op de werkvloer al voelen: werkstress en ziekteverzuim vormen een complex en kostbaar probleem. Preventieadviseurs en HR-professionals in België doen er goed aan om hier niet alleen reactief, maar vooral strategisch en integraal op in te zetten.
Dus: investeren in werkgeluk loont. Misschien niet altijd onmiddellijk in euro’s, maar zeker op termijn in engagement, gezondheid en resultaten.
Wil je hier meer over lezen? Het 244 pagina’s tellende rapport Arbobalans 2024 is hier te raadplegen.
