Een recente meta-analyse bevestigt: fysiek zwaar werk, beperkte inspraak, lage scholingskansen en gezondheidsproblemen verhogen de kans op vrijwillige vervroegde pensionering. Voor werkgevers betekent dit: hoe beter we werken aan werkbaarheid, hoe langer medewerkers kunnen (en willen) blijven werken.
Vroeg uit de running: een groeiende trend
In heel wat Europese landen, waaronder België, schuift de wettelijke pensioenleeftijd gestaag op. Tegelijk wordt het moeilijker om met een medische of sociale reden vervroegd met pensioen te gaan. Het gevolg? Meer werknemers maken gebruik van de nog resterende mogelijkheid: vrijwillige vervroegde pensionering. Niet zelden komt dat neer op “ik trek het gewoon niet meer”.
Wat zegt de wetenschap?
De meta-analyse van Shiri en collega’s bundelt data uit 23 longitudinale studies, goed voor meer dan 2 miljoen deelnemers tussen 40 en 64 jaar. De auteurs zochten naar werkgerelateerde, gezondheids- en leefstijlfactoren die voorspellen wie vroegtijdig uitstapt. En dat levert een opvallend consistent beeld op.
Belangrijkste risicofactoren:
-
Beperkte ontwikkelingskansen op het werk (HR 2.16): wie zich niet kan blijven bijscholen of ontplooien, stapt tot twee keer vaker vroeg uit.
-
Fysiek belastend werk (HR 1.29): logisch, maar niet onvermijdelijk.
-
Beperkte inspraak en lage jobcontrole (HR 1.14): werk waar je niks over te zeggen hebt, geeft geen voldoening.
-
Slechte zelf ervaren gezondheid (HR 1.22), chronische aandoeningen (HR 1.11) en depressieve symptomen (HR 1.34): deze verhogen het risico significant.
-
Overgewicht (HR 1.10) en overmatig alcoholgebruik (HR 1.05): ook al is het effect beperkt, het blijft een signaal.Het effect van opleidingsniveau (12 jaar of minder vs meer dan 12 jaar) op vrijwillige vervroegde pensionering.Het effect van opleidingsniveau (12 jaar of minder vs meer dan 12 jaar) op vrijwillige vervroegde pensionering.Het effect van opleidingsniveau (12 jaar of minder vs meer dan 12 jaar) op vrijwillige vervroegde pensionering.
Het effect van beperkte inspraak en lage jobcontrole op vrijwillige vervroegde pensionering.
Opvallend: geslacht, opleidingsniveau en sociaal-economische klasse waren géén bepalende factor. Wel was het risico op vroege uitstap lager bij alleenstaanden dan bij gehuwde of samenwonende collega’s; mogelijk omdat de financiële of sociale druk bij hen anders ligt.
Het effect van opleidingsniveau (12 jaar of minder vs meer dan 12 jaar) op vrijwillige vervroegde pensionering.
Wat kunnen we hier als preventieadviseur mee?
De implicaties zijn helder: wie duurzame inzetbaarheid wil stimuleren, moet meer doen dan ergonomie en een fruitmand. Enkele aanbevelingen:
1. Investeer in leermogelijkheden
Een medewerker die zich kan ontwikkelen, voelt zich capabeler én gewaardeerd. Opleiding is geen kostenpost, maar een retentietool. Laat medewerkers hun vaardigheden uitbreiden, ook buiten de klassieke jobinhoud.
2. Beoordeel werkbelasting niet alleen fysiek
Zware fysieke arbeid blijft een risicofactor, maar psychosociale belasting is minstens zo doorslaggevend. Zorg voor jobcontrole, inspraak en rechtvaardigheid, en pak slechte leiderschapscultuur aan.
3. Maak mentale gezondheid bespreekbaar
De sterkste gezondheidsfactor in deze studie? Depressieve klachten. Zet in op vroegdetectie, informeer leidinggevenden en zorg dat psychologische ondersteuning geen taboe blijft.
4. Durf levensstijl te linken aan werkduur
Overgewicht, alcoholgebruik, gebrek aan beweging: het zijn thema’s waar de preventieadviseur vaak op stoot. Maar nu blijkt dat ze ook de werkcarrière inkorten. Misschien motiveert dat wel om het gesprek toch aan te gaan?
5. Denk strategisch na over wie risico loopt
Wie in jouw organisatie combineert: weinig autonomie, beperkte scholing, fysieke belasting én een kwetsbare gezondheid? En krijgt die persoon vandaag voldoende ondersteuning?
Reflectie voor het comité PBW of HR: wat doen we om dit te voorkomen?
Dit onderzoek levert geen kant-en-klare checklist op, maar wel een stevige wetenschappelijke onderbouwing om het gesprek aan te gaan binnen het comité PBW of met HR. Waarom blijven sommige medewerkers met goesting werken tot 65, en haken anderen af op 59? En belangrijker: hoe kunnen wij dat beïnvloeden?
Een simpele aanpassing in de werkorganisatie of ontwikkelkansen kan, zo blijkt, op lange termijn de loopbaan aanzienlijk verlengen. En laat dat nu net een doelstelling zijn waar welzijn, HR en beleid elkaar vinden.
Bron: Shiri R et al. Risk factors for voluntary early old-age retirement in middle-aged workers: A meta-analysis. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, Online First, July 2025. DOI: 10.5271/sjweh.4241.
