Veel interventies op het vlak van veiligheid en gezondheid op het werk zijn zinvol, maar het blijft vaak onduidelijk waarom en voor wie ze werken. Dat is de kernconclusie van een grootschalige review van 53 wetenschappelijke overzichtsstudies, uitgevoerd in opdracht van Lloyd’s Register Foundation. De studie roept op tot een nauwere samenwerking tussen onderzoekers, preventieadviseurs en beleidsmakers om het bewijslandschap te versterken en interventies effectiever te maken.
20% van de werknemers wereldwijd ervaart schade
Volgens de IAO sterven jaarlijks 3 miljoen mensen aan de gevolgen van arbeidsongevallen of beroepsziekten, en zijn er 395 miljoen niet-fatale werkletsels. De Lloyd’s World Risk Poll stelt dat één op vijf werknemers wereldwijd de afgelopen twee jaar schade opliep op het werk.
Interventies op vlak van veiligheid en gezondheid zijn dus letterlijk van levensbelang. Maar op de vraag “Werkt het?” volgt zelden een eenduidig antwoord.
Zoveel studies, zo weinig zekerheid
De onderzoekers van RAND Europe selecteerden 53 overzichtsstudies sinds 2015 die de effectiviteit van VGW-interventies onderzochten. Die dekten een breed gamma aan sectoren (van landbouw tot maritiem), doelgroepen (van kantoormedewerkers tot bouwvakkers) en type maatregelen (training, technologie, organisatieverandering, enz.).
Maar ondanks die rijkdom bleek de onderliggende evidentie vaak zwak:
-
Slechts een minderheid van de studies toonde hoe en waarom interventies tot resultaten leidden.
-
De meeste studies maten indirecte uitkomsten zoals attitude, kennis of veiligheidscultuur, zonder link met echte gezondheids- of veiligheidswinst.
-
Slechts 3 van de 90 studies over veiligheidstrainingen maten effectief ongevallen of letsels.
Wat moet er beter? Zes heldere aanbevelingen
De auteurs formuleren zes prioriteiten voor toekomstig onderzoek:
-
Beschrijf wie en waar: Vermeld duidelijk in welke context en bij welke doelgroep de interventie plaatsvindt. Wat werkt in een melkfabriek in Denemarken, werkt misschien niet in een vleesverwerkingsbedrijf in Peru.
-
Werk met een onderbouwde theorie: Stel een theory of change op: hoe leidt een bepaalde maatregel volgens jou tot veilig gedrag en betere gezondheid?
-
Stem onderzoeksvragen af met het werkveld: Laat preventieadviseurs, HR-professionals en beleidsmakers meeschrijven aan de onderzoeksvragen.
-
Verhoog de methodologische kwaliteit: Veel studies hebben geen controlegroep, onvoldoende follow-up of onduidelijke rapportering. Kwaliteitsrichtlijnen zijn broodnodig.
-
Spreek dezelfde taal: Wat bedoelen we eigenlijk met “veiligheid”, “safety culture” of “veiligheidsklimaat”? Een gedeeld begrippenkader ontbreekt.
-
Hanteer robuuste methodes voor reviewonderzoek: Ook de samenvattende studies zelf variëren sterk in kwaliteit. Slechts een derde voldeed aan de hoogste methodologische standaarden.
Een oproep aan preventieadviseurs en HR
Voor preventieprofessionals zit er een duidelijke boodschap in deze review: stel meer vragen bij wat je aangeboden krijgt. Is de voorgestelde interventie onderbouwd? Heeft iemand ooit gemeten of het écht werkt? En belangrijker nog: wat zou in jouw organisatie kunnen werken — en hoe kan je dat testen?
Laat je niet afschrikken door het gebrek aan sluitend bewijs, maar gebruik het als aanleiding om samen met onderzoekers, collega’s en leidinggevenden te zoeken naar wat werkt in jouw context. Zoals de studie het stelt: geen bewijs dat iets werkt, is niet hetzelfde als bewijs dat het niet werkt.
Reflectieve vragen voor jouw organisatie
-
Worden interventies bij ons gekozen op basis van evidence, gewoonte of marketing?
-
Meten we effectief de impact van onze maatregelen, of beperken we ons tot deelnamecijfers?
-
Zouden we een klein experiment kunnen opzetten, bijvoorbeeld met een pilotgroep?
-
Is er ruimte voor feedback van werknemers over wat werkt en wat niet?
Tot slot: praktijk en wetenschap, geen parallelle universa
De studie roept op om de brug te slaan tussen praktijk en wetenschap. Niet via dikke rapporten die stof vergaren in een fysieke of digitale lade, maar via co-creatie, gedeeld eigenaarschap en praktisch toepasbare inzichten.
Daar ligt een uitdaging, maar ook een enorme kans. Want wie mee bouwt aan beter onderzoek, bouwt ook mee aan een veiligere werkvloer.
Wil je meer weten? De briefing is te lezen via deze link. Het volledig technisch rapport via deze link.
