Steeds meer mensen zoeken hulp bij slaapklinieken voor problemen die soms beginnen bij… hun pols. Smartwatches en slaapapps, bedoeld om inzicht te geven in slaapgedrag, blijken in de praktijk soms meer onrust te zaaien dan rust te brengen. Dit is een opvallend fenomeen met ook mogelijke implicaties voor welzijn op het werk.
Slimme horloges, stressvolle ochtenden
Draag je ’s nachts een smartwatch, dan krijg je de volgende ochtend vaak een slaapscore of een grafiek voorgeschoteld: hoe lang heb je geslapen, hoeveel diepe slaap had je, hoe vaak was je wakker? Dat lijkt handig, en soms is het dat ook. Zelf heb ik dat meerdere jaren bijgehouden. Het verhoogt het bewustzijn rond bedtijd en ritme. Wie keer op keer ziet dat het weer later werd dan gepland, kan sneller de link leggen met overdag ervaren vermoeidheid.
Maar diezelfde metingen kunnen ook averechts werken. Slaapklinieken zien steeds vaker patiënten (vooral jonge mannen) die zich fixeren op hun slaapdata. Ze vertrouwen meer op hun horloge dan op hun eigen gevoel. Dat leidt tot angst, spanning en de overtuiging dat er iets mis is, zelfs als ze goed functioneren.
Screenshot uit de Explainer van NU.nl.
De zelfmeetparadox
Dit fenomeen wordt ook wel orthosomnie genoemd: slapeloosheid veroorzaakt of versterkt door een obsessie met “perfecte” slaap, gevoed door slaapdata. Mensen geloven hierbij hun smartwatch meer dan het medisch slaaponderzoek dat zegt dat er géén probleem is.
De rode draad? Een lage slaapscore wordt als probleem ervaren, ook zonder klachten. Wie zich fris voelt, maar een score van 55/100 ziet, begint de dag ineens met twijfel. Terwijl iemand anders zich prima voelt na vijf uur slaap, maar volgens de app “niet genoeg” heeft geslapen.
Slaap is geen sportwedstrijd
Waarom zijn die scores zo misleidend? Simpel: smartwatches zijn technisch beperkt. Ze registreren beweging, hartslag en soms zuurstofsaturatie, maar niet de hersenactiviteit die essentieel is voor een correcte slaapanalyse. Daarvoor zijn elektroden nodig, zoals bij een klinisch slaaponderzoek. Natuurlijk zijn er interessante medische innovaties in opmars, zoals meetpleisters of slimme matjes. Zelf ben ik nog altijd tevreden dat ik binnen Attentia de samenwerking met Sunrise heb kunnen opzetten: zij ontwikkelden een gecertificeerd medisch hulpmiddel waarmee je op een laagdrempelige manier slaapapneu kan opsporen. Maar een smartwatch? Die is daar gewoon niet voor gemaakt.
Toch is de verleiding groot om slaap te “objectiveren” in één simpele score. Het past in de bredere trend om alles meetbaar te maken, maar slaapkwaliteit is per definitie persoonlijk.
Wat betekent dit voor werk en welzijn?
Voor preventieadviseurs en HR-professionals opent dit de deur naar reflectie:
-
Hoe gaan we om met zelfmetingen op het werk?
-
Kunnen wearables bijdragen aan welzijn, of creëren ze onbedoeld nieuwe stressoren?
-
Wat adviseren we medewerkers die zich steeds vermoeider voelen, maar hun “data” blijven vertrouwen boven hun ervaring?
Dit vraagt om nuance. Zelfmetingen kunnen waardevol zijn, mits goed gekaderd. Gebruik ze om trends te zien, niet om je dag te laten bepalen door een getal.
Praktische aanbevelingen
✅ Sensibiliseer medewerkers over de beperkingen van wearables.
✅ Leg de nadruk op slaapgewoonten, niet op scores. Voldoende regelmaat, beperkte schermtijd en stressreductie blijven de basis.
✅ Maak psychologische veiligheid bespreekbaar. Vermoeidheid hoeft niet altijd verklaard te worden door een slaaptekort.
✅ Gebruik wearables als hulpmiddel, niet als diagnosemiddel.
Tot slot
De paradox van de slaapapp is helder: wat bedoeld is om te informeren, kan onbedoeld ongerust maken. Technologie is een hulpmiddel, geen orakel. Misschien moeten we ’s ochtends weer wat vaker afgaan op hoe we ons écht voelen, in plaats van op wat ons horloge zegt. Als werkgever kun je ook kijken hoe je je medewerkers kunt ondersteunen in een wereld waarin alles meetbaar lijkt, maar niet alles betekenisvol is.
Zin om hier dieper op in te gaan? Lees dan het artikel “Smartwatches zorgen soms voor onnodige slaapstress, klinieken zien toename” op Nu.nl. En wie écht meer wil begrijpen over slaap, vindt een schat aan inzichten in “Why We Sleep” van Matthew Walker, PhD; een aanrader!
