Wie in de bouw of betonvloersector werkt, ademt niet alleen stof in; soms ook sluipende risico’s. Nieuw onderzoek van de Infrastructure Health & Safety Association (IHSA) toont opnieuw aan hoe groot de blootstelling aan respirabel kwartsstof kan zijn tijdens alledaagse taken. Zonder doordachte preventiemaatregelen lopen werknemers een reëel risico op silicosis, een ernstige en ongeneeslijke longaandoening.
Waar zit het probleem?
Betonstof bevat kristallijn silica. Bij het zagen, slijpen of kappen komt dat stof vrij in hoeveelheden die vaak ruim boven de wettelijke grenswaarden liggen. IHSA mat de blootstelling tijdens verschillende taken. De resultaten:
-
Zandstralen buiten: 16,9 mg/m³ – ruim vijf keer de toegelaten grens (3 mg/m³).
-
Kappen binnen bij slechte ventilatie: 15,2 mg/m³.
-
Handslijpen van dichtbij: 7,5 mg/m³ en ook de kwartsfractie boven de limiet (0,113 mg/m³ t.o.v. 0,1).
-
Ook taken die minder risicovol lijken zoals een doorslijper of handslijpen in staande positie, overschreden nog altijd de grenswaarden.
Opvallend: werken in open lucht of in goed geventileerde ruimtes leidde tot beduidend lagere waarden; maar zelden tot veilig lage.
Blootstellingsbeoordelingen voor silica voor verschillende taken. Van: ISHA.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Preventieadviseurs weten dat grenswaarden geen vrijblijvende richtlijnen zijn maar harde gezondheidsgrenzen. Toch toont dit onderzoek hoe gemakkelijk die overschreden worden. Een logische reflectie: hoe vaak krijgen onze eigen werknemers nog altijd te weinig bescherming?
IHSA geeft enkele aanbevelingen:
-
Kies voor engineering controls: stofafzuiging met goed onderhouden filters, of water gebruiken om stof te binden.
-
Werk buiten als het kan, of zorg minstens voor voldoende ventilatie.
-
Gebruik persoonlijke bescherming: een correct passende, goedgekeurde N95-respirator (of soortgelijk FFP3) kan de blootstelling met een factor 10 verlagen. Let wel: enkel bij schone scheerstand en na een fit-test.
-
Blijf alert bij zichtbaar stof: zichtbaar stof betekent altijd een risico, ook al lijkt het “maar een beetje”.
Reflectie voor preventieadviseurs
De cijfers zijn helder, maar hoe vertalen we dit naar onze bedrijven? Enkele vragen die je jezelf kan stellen:
-
Worden taken met hoog stofrisico nog steeds uitgevoerd zonder structurele afzuiging of waterkoeling?
-
Zijn werknemers consequent uitgerust met correct passende ademhalingsbescherming, en weten ze hoe die correct te gebruiken?
-
Is de interne communicatie over deze risico’s voldoende concreet, of blijft het bij vage instructies?
Een praktische tip: laat teams eens zelf zien wat een meting oplevert. Een visuele grafiek van stofconcentraties kan meer indruk maken dan een droge uitleg.
Slotbedenking
Silica is geen nieuw gevaar. Maar telkens opnieuw blijkt dat de praktijk achterloopt op de kennis. Voor preventieadviseurs ligt hier een dubbele uitdaging: tegelijk technische oplossingen promoten én een gedragsverandering ondersteunen. Want de vraag is niet of er stof vrijkomt bij betonwerken (dat doet het altijd) maar of we erin slagen de blootstelling structureel onder de grens te houden.
