Katharina Harms-van Dijk, arts in opleiding tot bedrijfsarts in Nederland, onderzocht samen met prof. dr. Michiel Reneman hoe deze arbeiders zelf denken over hun pijn: hoe ze die verklaren, hoe ze ermee omgaan, en wat hun houding is tegenover werken met pijn. De onderzoekers voerden gesprekken met zeven arbeiders van een scheepswerf in Oost-Groningen.

Het onderzoek werd uitgevoerd met semigestructureerde interviews; dat betekent dat de interviewer vooraf een aantal vragen of onderwerpen vastlegt, maar tijdens het gesprek flexibel inspeelt op wat de deelnemer zegt.

Lichamelijke verklaringen staan centraal

De arbeiders verklaarden hun pijnklachten bijna allemaal puur lichamelijk. Ze gebruikten wat men in de geneeskunde een biomedisch perspectief noemt: pijn ontstaat door schade aan het lichaam, zoals slijtage, overbelasting of een verkeerde beweging.

Psychologische of sociale factoren (zoals stress, stemming of werksfeer) kwamen nauwelijks spontaan ter sprake. Sommige arbeiders gaven wel aan dat ze ooit gehoord hadden van “pijn tussen de oren”, maar ze herkenden dat niet bij zichzelf.

➡️ Toelichting: Het biomedisch model focust op lichamelijke oorzaken. Het biopsychosociaal model, dat in richtlijnen zoals die van de NVAB (de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde) wordt aanbevolen, kijkt breder: ook gedachten, gevoelens, gedrag en sociale context beïnvloeden pijn en herstel.

Herstelbevorderende overtuigingen en werkhouding

Hoewel de arbeiders pijn vooral als iets lichamelijks zien, viel op dat hun attitudes (houdingen en overtuigingen) verrassend goed aansluiten bij wat in de geneeskunde als herstelbevorderend wordt gezien:

• Beweging wordt als positief ervaren, ook al is dat soms pijnlijk. De arbeiders vonden bewegen en oefeningen nuttig om spieren soepel of sterk te houden.
• Zelf invloed uitoefenen: alle deelnemers geloofden dat ze hun pijn konden beïnvloeden, bijvoorbeeld door oefeningen, houding aan te passen, of hulpmiddelen te gebruiken.
• Werkattitude: ziekmelden gebeurt alleen als het echt niet anders kan. Vaak wordt gezocht naar manieren om het werk aan te passen, en er is veel onderlinge steun.

➡️ Toelichting: In de medische richtlijnen worden bewegen, het behouden van werk, en het hebben van grip op de situatie beschreven als factoren die het herstel bevorderen. Angst om te bewegen of zich machteloos voelen worden juist als herstelbelemmerend gezien.

Beperkte kennis, maar veel potentieel

De arbeiders beschikten niet altijd over uitgebreide kennis van pijnmechanismen. Begrippen zoals “veranderingen in het pijnsysteem” waren onbekend. Toch bleek bij doorvragen dat velen wél geloofden dat stemming, afleiding of een positieve mindset invloed kon hebben op pijn. Ze waren hier alleen niet vanzelf over begonnen.

➡️ Toelichting: Moderne pijnwetenschap toont aan dat pijn niet alleen een signaal is van schade, maar ook beïnvloed wordt door hoe mensen denken, voelen en zich gedragen. Daar kan je als begeleider mee aan de slag.

Wat betekent dit voor preventieadviseurs?

Voor preventieadviseurs die werken met deze doelgroep is het belangrijk om:

• De biomedische verklaringen te erkennen, maar ook ruimte te maken om psychosociale aspecten te verkennen. Dit kan bijvoorbeeld met eenvoudige stellingen of vragen zoals “Heeft stress invloed op je klachten?”.
• Herstelbevorderende attitudes te benoemen en versterken. Als iemand zegt dat beweging helpt, bevestig dan dat dit inderdaad een goede strategie is volgens de richtlijnen.
• Te werken op teamniveau, door werk aan te passen waar nodig, collega’s te betrekken, en te blijven inzetten op werkhervatting waar mogelijk.

Conclusie

Blue collar werknemers (in de scheepsbouw) verklaren pijn meestal vanuit een lichamelijke bril, maar hebben tegelijk overtuigingen en gewoontes die herstel bevorderen. Door als preventieadviseur op een laagdrempelige manier de bredere kijk op pijn te stimuleren en herstelbevorderend gedrag te ondersteunen, kan je bijdragen aan minder uitval en meer duurzame werkhervatting.

Bron

TBV-online – Kennis, gedachten en attitudes ten aanzien van pijn aan het bewegingsapparaat bij blue collar workers in de scheepsbouw