Open: Pasted image 20260702075441.png
Hoe een gewasbeschermingsmiddel wordt verstoven, weegt mogelijk even zwaar op de levergezondheid als de stof zelf. Dat blijkt uit een veldonderzoek in de Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. Bij 331 landbouwers in het Taiwanese district Guantian liepen mensen die pesticiden naar boven verstoven een ruim drie keer hoger risico op afwijkende levertests, ook na correctie voor hepatitis, alcohol, leeftijd en roken. De spuitrichting was met andere woorden een eigenstandige risicofactor.
De spuitrichting bleek een eigenstandige risicofactor
Het onderzoek vergeleek twee landbouwregio’s met een vergelijkbare leefstijl maar een verschillende teelt. Telers van waterkastanjes werken in vijvers en spuiten naar beneden; mangotelers werken met bomen en richten de spuitlans naar de boomkruin, waardoor de nevel door de ademzone van de gebruiker passeert. Pesticidegebruikers hadden over het geheel een hoger risico op afwijkende levertests (prevalentieratio 1,74). Wie naar boven spoot, sprong eruit: na correctie voor de overige factoren lag het risico ruim drie keer hoger (aangepaste prevalentieratio 3,39), terwijl naar beneden spuiten geen significant verhoogd risico gaf. De waarschijnlijke verklaring is blootstellingsintensiteit, want bij opwaarts spuiten komt meer product in de ademzone en op de huid terecht.
Twee scenario’s van pesticidengebruik. Van: Liu et al.
Het verhoogde risico hield stand los van hepatitis B en C
Leverafwijkingen worden sterk beïnvloed door virale hepatitis en alcohol, klassieke verstorende factoren in dit soort onderzoek. De auteurs corrigeerden daarvoor met gestratificeerde analyses en multivariabele regressie. Het verband tussen pesticidegebruik en afwijkende levertests bleef bestaan bij wie wél en wie geen hepatitis B of C had. Hepatitis C bleek daarbij veruit de zwaarste afzonderlijke factor (aangepaste prevalentieratio 23,5), gevolgd door opwaarts spuiten en hepatitis B, die elkaar qua orde van grootte benaderden.
Risicofactoren voor abnormale levertests. Van: Liu et al.
Pesticiden en virale hepatitis stapelen op
Bij dragers van hepatitis B of C lag het risico op leverafwijkingen hoger zodra zij ook pesticiden gebruikten dan bij dragers die dat niet deden. Mensen met blootstelling én een virale hepatitisinfectie dragen dus meerdere risicofactoren tegelijk, en verdienen volgens de auteurs extra opvolging. Onder de aanname van een oorzakelijk verband schatten de onderzoekers dat ongeveer een derde van de afwijkende levertests in deze populatie samenhing met opwaarts spuiten, een aandeel dat dat van hepatitis B benadert of overstijgt.
De veiligheidsfiche beschrijft de stof, niet de manier waarop iemand ze gebruikt
Een risicobeoordeling die enkel naar het product kijkt, naar de gevaarseigenschappen op de veiligheidsfiche, mist een groot deel van het verhaal. Of een stof daadwerkelijk in het lichaam terechtkomt, hangt af van de toepassing: spuitrichting, gewashoogte, werkhouding en het al dan niet passeren van de ademzone. In België speelt dit minder in akkerbouw met lage gewassen dan in fruitteelt en glastuinbouw, waar opwaarts naar boomkruin of gewas wordt gespoten, en bij het beheer van openbaar groen of sportvelden. Het onderzoek wijst er bovendien op dat een warm, vochtig klimaat het consistent dragen van beschermende kledij ondermijnt. Comfort en hitte zijn ook in Belgische serres een reële reden waarom voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen niet altijd gedragen worden.
Wat dit oplevert voor risicoanalyse en gezondheidstoezicht
Concreet zijn er enkele aanknopingspunten voor de eigen werking:
- Beoordeel in de risicoanalyse niet alleen de stof, maar de applicatiemethode: spuitrichting, gewas- of objecthoogte, werkhouding en de positie van de ademzone. Leg vast welke taken opwaarts verstuiven vereisen.
- Neem de leverparameters (ASAT en ALAT) waar relevant op in het gezondheidstoezicht voor blootgestelde medewerkers, en stem dit af met de arbeidsarts.
- Geef medewerkers met een gekende hepatitis B- of C-infectie gerichte opvolging, want zij combineren meerdere risicofactoren.
- Ga na of voorgeschreven beschermingsmiddelen in de praktijk gedragen worden, en zo niet, waarom (hitte, comfort, pasvorm).
- Agendeer chemische blootstelling bij verstuiven expliciet in het jaaractieplan en bespreek de bevindingen in het comité PBW.
