Pesten op het werk is geen marginaal probleem: bijna één op drie Vlaamse werknemers geeft aan ooit gepest te zijn geweest, en meer dan zes procent wordt er zelfs vandaag mee geconfronteerd. De nieuwe policy brief van UGent@Work tonen niet alleen de omvang van het probleem, maar ook de impact op werknemers én organisaties. Wie pestgedrag niet ernstig neemt, riskeert een giftige werkcultuur, hogere uitstroom en langdurige afwezigheden.
Hoe vaak komt pesten voor?
Volgens de UGent-bevraging bij 1.000 Vlaamse werknemers:
-
32,9% werd ooit gepest.
-
6,1% wordt momenteel gepest.
-
7,6% gaf toe ooit zelf iemand gepest te hebben.
-
43,1% was ooit getuige van pestgedrag.
De meest voorkomende vormen? Niet fysiek geweld, maar subtielere gedragingen zoals roddels en geruchten (55%) en buitensluiten of negeren (55%). Het zijn precies die “kleine steken” die vaak onderschat worden, maar die in de praktijk het zwaarst wegen.
Percentage dat “Ja” antwoordt op de vraag over pesten op het werk. Van: Policy Brief UGent@Work.
Wie zijn de slachtoffers en de daders?
Cijfers bevestigen dat vrouwen vaker gepest worden dan mannen, en dat oudere werknemers door hun langere loopbaan meer kans hebben ooit slachtoffer te zijn geweest. Opvallend: wie als kind gepest werd, loopt significant meer risico om later opnieuw gepest te worden.
De pesters zijn meestal directe collega’s (63,8%) of leidinggevenden (58,7%). Dat laatste maakt het voor slachtoffers vaak extra moeilijk om de situatie bespreekbaar te maken: wie kaart pestgedrag aan als de dader je baas is?
Achtergrondkenmerken van slachtoffers van pesten op het werk. Van: Policy Brief UGent@Work.
Waarom wordt er gepest?
De top drie redenen volgens slachtoffers:
-
Jaloezie of rivaliteit (58%).
-
Functie of positie in het team (41%).
-
Uiterlijk (14%).
Dit bevestigt dat pesten vaak minder over “persoonlijke kenmerken” gaat en meer over een ongezond werkklimaat. Een cultuur van competitie, vaagheid in rollen of slechte communicatie blijkt de ideale voedingsbodem.
De (vermoede) reden van het pestgedrag. Van: Policy Brief UGent@Work.
Is er geen contradictie?
Zoals hoger vernoemd, tonen de cijfers ook dat individuele kwetsbaarheid een rol speelt. Wie als kind gepest werd, loopt significant meer risico om later opnieuw slachtoffer te worden. Dat lijkt tegenstrijdig, maar is het niet: persoonlijke ervaringen maken sommigen kwetsbaarder, terwijl de context bepaalt of pestgedrag überhaupt kans krijgt. Anders gezegd: een ongezonde werkcultuur maakt het mogelijk dat er gepest wordt, en persoonlijke kwetsbaarheden kunnen bepalen wie het eerst geviseerd wordt.
De gevolgen: meer dan alleen frustratie
Pesten laat diepe sporen na:
-
43,8% van de slachtoffers verliet ooit een job omwille van pesten; dat is 14,4% van alle Vlaamse werknemers.
-
Slachtoffers rapporteren meer eenzaamheid en minder bevlogenheid. Minder energie, minder trots, minder goesting om ’s ochtends naar het werk te gaan.
-
Wetenschappelijk onderzoek toont dat pestgedrag kan leiden tot slaapstoornissen, persoonlijkheidsveranderingen en zelfs fysieke gezondheidsproblemen.
Voor organisaties betekent dit niet alleen meer verloop en absenteïsme, maar ook lagere motivatie en productiviteit bij wie blijft.
Eenzaamheid op het werk. Van: Policy Brief UGent@Work.
Hoe gaan organisaties ermee om?
Er is hoopvol nieuws:
-
85% van de werknemers weet waar ze terechtkunnen bij pesten.
-
75% gelooft dat meldingen ernstig genomen worden.
-
54% ziet preventieve initiatieven in de organisatie.
Maar er blijft werk: vooral kleinere organisaties hinken achterop. Slechts 42% van de werknemers in kmo’s ziet een actief preventiebeleid. En hoewel de wetgeving duidelijke verplichtingen oplegt, blijkt het verschil te maken of een bedrijf écht investeert in een positieve cultuur.
Hoe gaan organisaties om met pesten? Van: Policy Brief UGent@Work.
Wat kunnen preventieadviseurs en HR doen?
De cijfers geven duidelijke handvatten:
-
Creëer een open cultuur. Pesten wordt vaak niet gemeld uit angst of schaamte. Werk dus actief aan vertrouwen en psychologische veiligheid.
-
Train leidinggevenden én collega’s. Niet alleen om pestgedrag te herkennen, maar ook om er gepast op te reageren. Getuigen die actief ingrijpen, kunnen de negatieve effecten sterk verminderen.
-
Pak de voedingsbodem aan. Jaloezie, rolonduidelijkheid of overmatige werkdruk zijn geen “karakterkwesties”, maar organisatieproblemen. HR kan hier structureel verschil maken.
-
Maak het bespreekbaar. In veel gevallen praten slachtoffers liever met vrienden of familie dan met HR. Hoe kan je dat patroon doorbreken?
Een reflectieve vraag voor elk bedrijf: Als morgen één op twintig van je werknemers je vertelt dat ze momenteel gepest worden, hoe klaar ben je dan om dit op te vangen?
Tot slot
Pesten op het werk is geen individueel probleem, maar een organisatievraagstuk. De cijfers van UGent@Work zijn confronterend, maar bieden tegelijk een kans: door gericht beleid, betrokken leidinggevenden en een gezonde werkcultuur kan je het verschil maken tussen een team dat uit elkaar valt en een team dat groeit in respect en samenwerking.
