Vrouwen zijn vaker langdurig arbeidsongeschikt dan mannen. Dit blijkt uit een nieuw rapport van de Onafhankelijke Ziekenfondsen, waarin wordt gewezen op de groeiende genderkloof in arbeidsongeschiktheidscijfers. Dit vraagt om meer aandacht voor vrouwspecifieke aandoeningen en de psychosociale factoren die bijdragen aan deze stijging.
Toename van arbeidsongeschiktheid bij vrouwen
In België neemt het aantal personen met een langdurige arbeidsongeschiktheid al jaren toe. Opvallend is dat de cijfers bij vrouwen sneller stijgen dan bij mannen. Volgens gegevens van het RIZIV waren eind 2022 meer dan 284.000 vrouwen en 187.000 mannen langer dan een jaar arbeidsongeschikt. De toename bij vrouwen wordt vooral verklaard door een stijging in burn-outs, depressies en andere psychologische klachten.
Afbeelding: Aantal loontrekkenden die langer dan één jaar ziek zijn, naar geslacht (aantal personen). Bron: Rapport MLOZ, p. 3, data van RIZIV.
Psychologische klachten als oorzaak
Psychologische aandoeningen spelen een grote rol bij langdurige afwezigheid van vrouwen. Vrouwen zijn vaker afwezig door burn-outs en stemmingsstoornissen, en na een burn-out keren zij minder vaak terug naar hun werk dan mannen. De ondervertegenwoordiging van deze klachten in dossiers van beroepsziekten zorgt ervoor dat er minder aandacht is voor mentale gezondheidsproblemen op de werkvloer.
Chronische en vrouwspecifieke aandoeningen
Naast psychologische klachten kampen vrouwen vaker met chronische aandoeningen zoals endometriose, PCOS, en (peri)menopauzale klachten. Deze aandoeningen worden vaak onderschat, wat leidt tot verkeerde diagnoses en behandelingen. Het taboe rond deze gezondheidsproblemen op de werkvloer belemmert effectieve ondersteuning en preventie.
Ongelijke zorgverdeling en deeltijds werk
Vrouwen dragen vaker de verantwoordelijkheid voor mantelzorg en werken daardoor ook vaker deeltijds. Dit heeft niet alleen gevolgen voor hun loopbaan, maar vergroot ook het risico op arbeidsongeschiktheid. Een structurele aanpak van deze ongelijkheden is nodig om langdurige afwezigheid op de werkvloer te verminderen.
Verschillen naargelang de sector
De afgelopen 30 jaar is de arbeidsmarkt steeds meer vervrouwelijkt: in 1995 was de werkzaamheidsgraad van vrouwen 50%, terwijl dit in 2022 gestegen is naar 67%. Vrouwen zijn echter disproportioneel vertegenwoordigd in laagbetaalde sectoren zoals de gezondheidszorg, maatschappelijke dienstverlening, en ondersteunende diensten.
In sectoren zoals de gezondheidszorg en sociale diensten, waar vrouwen 80% van het personeel uitmaken, komt langdurige afwezigheid door ziekte vaker voor. Vooral laaggekwalificeerde functies kennen een hogere incidentie van arbeidsongeschiktheid. Dit is zorgwekkend, aangezien tekorten in deze sectoren, zoals onder verpleegkundigen (waarvan 86% vrouw is), direct invloed hebben op de toegang tot gezondheidszorg. Een diepgaande sectoranalyse is nodig om deze ongelijkheden beter te begrijpen en aan te pakken, vooral gezien de loonkloof tussen vrouwen en mannen, die in de privésector groter is dan in de publieke sector.
Afbeelding: Incidentie van arbeidsongeschiktheid naar bedrijfstak1 (%, verhouding tussen personen die primair arbeidsongeschikt worden en werkenden, voor de werknemers in de private sector, 2019). Bron: Rapport MLOZ, p. 16, data van KSZ.
Aanbevelingen voor een genderbewust beleid
De Onafhankelijke Ziekenfondsen stellen tien aanbevelingen voor om de ongelijkheid in arbeidsongeschiktheid tussen mannen en vrouwen aan te pakken:
- Informatieverhoging over vrouwspecifieke klachten: Voer campagnes over perimenopauze en andere aandoeningen die vrouwen specifiek treffen, gericht op werkgevers, zorgverleners en het brede publiek.
- Ondersteuning van werkgevers bij gendergelijkheid: Help werkgevers een beleid te ontwikkelen dat gendergelijkheid bevordert, met positieve gevolgen voor productiviteit en welzijn.
- Gendergelijkheid in alle beleidsdomeinen: Voer een beleid rond gendergelijkheid in alle sectoren en breid het Nationaal Actieplan tegen gendergerelateerd geweld uit.
- Gelijke verdeling van zorgtaken: Ontwikkel maatregelen die een eerlijke verdeling van zorgtaken tussen mannen en vrouwen stimuleren.
- Balans tussen werk en gezin: Ondersteun kwetsbare groepen, zoals alleenstaande vrouwen en mantelzorgers, om hun risico op arbeidsongeschiktheid te verlagen.
- Herziening van de lijst van beroepsziekten: Vraag Fedris om de beroepsziektenlijst te herzien en aan te passen aan de huidige genderrealiteit.
- Verbetering van arbeidsomstandigheden: Zet in op preventieve maatregelen in sectoren met een hoge graad van arbeidsongeschiktheid.
- Onderzoek naar gendergerelateerde loopbaanfactoren: Investeer in onderzoek naar hoe gender specifieke elementen zoals sociale rollen invloed hebben op arbeidsongeschiktheid.
- Onderzoek naar vrouwspecifieke aandoeningen: Stimuleer onderzoek naar aandoeningen zoals PCOS en endometriose en hun impact op arbeidsongeschiktheid.
- Klinische studies met vrouwelijke proefpersonen: Voer meer studies uit die rekening houden met geslachts- en genderverschillen om nauwkeurigere diagnoses en behandelingen mogelijk te maken.
Door deze aanbevelingen op te volgen, kunnen beleidsmakers en werkgevers helpen een inclusievere werkomgeving te creëren en de stijging van arbeidsongeschiktheid bij vrouwen te verminderen. Dit benadrukt ook het belang van een alomvattend beleid voor preventie en re-integratie. De experten van de externe preventiedienst kunnen hierin ondersteuning bieden.
Bronnen:
MLOZ – Policy brief: Vrouwen en arbeidsongeschiktheid (pdf) https://www.mloz.be/sites/default/files/ressources/Onafhankelijke%20Ziekenfondsen%20-%20Vrouwen%20en%20arbeidsongeschiktheid%20-%20POLICY%20BRIEF_NL_0.pdf
VRT NWS – Vrouwen vaker langdurig ziek: “Hun klachten worden nog vaak onderschat” https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/08/al-15-jaar-meer-vrouwen-dan-mannen-langdurig-arbeidsongeschikt/
Medi-Sfeer – Onafhankelijke Ziekenfondsen eisen meer oog voor genderkloof bij arbeidsongeschiktheid https://www.medi-sfeer.be/nl/nieuws/onafhankelijke-ziekenfondsen-eisen-meer-oog-voor-genderkloof-bij-arbeidsongeschiktheid.html
De Standaard – Vrouwen vallen meer uit door burn-out, en dat is niet hun schuld: “Erken het als beroepsziekte” https://www.standaard.be/cnt/dmf20241008_96792742
