De federale en Vlaamse ministers hebben op 11 juli 2023 een actieplan geïntroduceerd om agressie op het openbaar vervoer te bestrijden. Belangrijke actiepunten zijn onder meer het instellen van een busverbod voor overtreders en het overwegen van bodycams voor controleurs. De maatregelen komen als reactie op de alarmerende meldingen van fysiek en verbaal geweld tegen het personeel van het openbaar vervoer, vaak voortkomend uit discussies over vervoerbewijzen.
De omvang van het probleem
In 2022 heeft de spoorwegmaatschappij NMBS 1.900 meldingen van dergelijke incidenten ontvangen. Het openbaar vervoerbedrijf De Lijn registreerde vorig jaar 338 gevallen van fysieke agressie tegen chauffeurs en controleurs. De incidenten hebben geleid tot oproepen tot actie, waaronder een recent gelanceerde campagne tegen agressie door de NMBS.
De “Stop Agressie”-campagne
Het actieplan, genaamd “Stop agressie”, werd onthuld tijdens een rondetafelgesprek geleid door Vlaams minister van Mobiliteit, Lydia Peeters (Open VLD), en bijgewoond door federale ministers van Binnenlandse Zaken, Annelies Verlinden (CD&V) en Justitie, Vincent Van Quickenborne (Open VLD). Het actieplan legt de nadruk op de veiligheid van het personeel van het openbaar vervoer en omvat een scala aan preventieve en reactieve maatregelen.
Preventie en handhaving
Het actieplan omvat tien punten, waaronder preventieve maatregelen zoals het inzetten van afgesloten stuurposten op alle bussen van De Lijn en het aanstellen van 67 extra controleurs. Het legt echter ook een sterke nadruk op handhaving en straf. Patrick Vandenbruwaene, de voorzitter van het college van procureurs-generaal, benadrukte tijdens de bijeenkomst het belang van strijd tegen zinloos geweld.
Verbetering van bewijsverzameling
Een belangrijke uitdaging voor de handhaving is de verzameling van bewijs. Een derde van de zaken wordt geseponeerd door gebrek aan bewijs of het onbekend zijn van de dader. Dit heeft geleid tot een oproep voor betere bewijsverzameling en meldingsprocedures. Hierbij wordt gedacht aan de verbetering van de uitwisseling van camerabeelden en de mogelijkheid van digitale aangiftes.
Het potentieel van bodycams
Bodycams, lang een verzoek van de openbaar vervoermaatschappijen, worden ook overwogen als middel om bewijs te verzamelen en om incidenten te voorkomen. Er wordt gesteld dat de aanwezigheid van een bodycam kan afschrikken en zo geweld kan voorkomen. Deze maatregel zal echter met de nodige voorzichtigheid worden behandeld, rekening houdend met privacykwesties.
Tijdelijke busverboden
Een ander punt van discussie is de invoering van tijdelijke busverboden voor overtreders. Deze maatregel is reeds met succes toegepast in Kortrijk, waar de burgemeester bij herhaalde incidenten een individu de toegang tot bepaalde buslijnen kan ontzeggen.
De tien actiepunten “Stop Agressie”
Preventie
- Actie 1: Alle bussen van De Lijn worden uitgerust met afsloten stuurposten.
- Actie 2: Aanwerven van 67 extra lijncontroleurs die ingezet zullen worden in functie van veiligheidsverhoging en controle op zwartrijden.
- Actie 3: Extra ondersteuning en opleidingen van chauffeurs en controleurs. Herkenbaarheid van lijncontroleurs verhogen.
- Actie 4: Versterkte samenwerking via “protocol veilig op de weg” dat in 2011 werd getekend tussen de vier openbaar vervoersmaatschappijen met als doel de verschillende veiligheids- en/of preventiediensten nauwer te laten samenwerken.
- Actie 5: Gebruik en uitwisseling van camerabeelden verder optimaliseren.
Handhaving
- Actie 6: Versterkte samenwerking tussen De Lijn en de Politie met mogelijkheid tot digitale aangifte voor De Lijn en exploitanten.
- Actie 7: Busverbod – maatregel bestuurlijke overheid.
Vervolging
- Actie 8: Strafverzwaring bij geweld tegen personen met een maatschappelijke functie
- Actie 9: Provinciaal overleg tussen De Lijn, Politie en Openbaar Ministerie inzake toezicht, opsporing en vervolging
- Actie 10: Lijncontroleurs worden mee opgenomen in de federale werkgroep bodycams
De reactie van de sector
Na de onthulling van het actieplan reageerden zowel De Lijn als de exploitanten positief, met het gevoel dat de gevraagde maatregelen werden weerspiegeld in een concrete aanpak. Vakbonden reageerden echter minder enthousiast op de kwestie van de bodycams, uit vrees dat het uitstel kan leiden tot afstel.
Elk bedrijf waar agressie door derden tegen de werknemers kan plaatsvinden, heeft de verantwoordelijkheid om na te denken over dergelijke preventieve maatregelen. Agressie op de werkplek kan ernstige gevolgen hebben voor de mentale en fysieke gezondheid van werknemers, de teamdynamiek en de algemene bedrijfsproductiviteit. Het is dus essentieel dat alle werkgevers de nodige stappen ondernemen om hun werknemers te beschermen en een veilige, respectvolle werkomgeving te waarborgen.
